Mục lục
Sự sụp đổ của Bức tường Berlin và sự kết thúc của chủ nghĩa cộng sản ở châu Âu.
9.11.2025
Ngày hôm nay, thế giới lại kỷ niệm NGÀY BỨC TƯỜNG BERLIN SỤP ĐỔ (9.11.1989) – Cột mốc kết thúc Chiến tranh lạnh dẫn đến sự sụp đổ của khối CS đông Âu kéo theo sự tan rã của đế quốc Liên Xô và khởi đầu thời kỳ châu Âu thống nhất.
** Bài và ảnh của tờ StarsInsider.
Đã hơn ba mươi năm kể từ khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ ở châu Âu. Vào năm 1989, thế giới kinh ngạc chứng kiến khi khối Đông Âu gắng gượng vùng lên một lần cuối, rồi sụp đổ hoàn toàn. Hai năm sau đó, sự tan rã của Liên bang Xô viết (Liên Xô) được chính thức tuyên bố.
Hãy nhấp qua từng hình ảnh để cùng nhìn lại các cuộc cách mạng chống chủ nghĩa CS vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990.
Cuộc nổi dậy của nhân dân Hungary.
Sự suy tàn của chủ nghĩa cộng sản bắt đầu từ rất lâu trước các biến cố năm 1989. Những vết nứt đầu tiên trong “Bức màn Sắt” đã xuất hiện vào tháng 11/1956, khi quân đội Liên Xô tiến vào Hungary để đàn áp cuộc nổi dậy của nhân dân Hungary, một sự kiện được ghi nhớ trong lịch sử với tên gọi “Cuộc khởi nghĩa nhân dân Hungary”.
Mùa xuân Praha (Pražské Jaro).
Cái gọi là “Mùa xuân Praha” – một thời kỳ tự do hóa chính trị và sẵn sàng cải cách – đã dẫn đến những cuộc biểu tình quy mô lớn ở Tiệp Khắc. Những cuộc biểu tình này bị đàn áp tàn bạo vào tháng 8/1968, khi Liên Xô cùng các nước thành viên Hiệp ước Warszawa đưa quân xâm chiếm Tiệp Khắc.
Sự ra đời của Công đoàn Đoàn kết (Solidarność) ở Ba Lan.
Vào tháng 9/1980, tại xưởng đóng tàu mang tên Lênin ở thành phố Gdańsk, công đoàn Đoàn kết (Solidarność) – tức Liên hiệp công đoàn Độc lập và Tự quản “Đoàn kết” được thành lập. Đây là tổ chức đầu tiên trong khối Warszawa không nằm dưới sự kiểm soát của đảng cộng sản.
Người lãnh đạo phong trào là Lech Wałęsa.
Phong trào “Đoàn kết”.
Phong trào Đoàn kết ra đời như một phản ứng trước các chính sách của đảng Cộng sản Ba Lan.
Cuộc đình công của công nhân xưởng đóng tàu, yêu cầu tăng lương, nhanh chóng lan rộng khắp cả nước.
(Trong ảnh: Lech Wałęsa trong cuộc đình công tại xưởng đóng tàu Lênin, tháng 8 năm 1980.)
Khởi đầu cho sự kết thúc của chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu.
Chính phủ Ba Lan cuối cùng đã ban bố thiết quân luật, chấm dứt phong trào Đoàn kết. Tuy nhiên, những cuộc đấu tranh chưa từng có của giai cấp công nhân đã làm suy yếu nghiêm trọng quyền lực và ảnh hưởng của Liên Xô. Mặc dù phong trào Đoàn kết bị đàn áp và tạm thời thất bại, nhưng nó đã mở đầu cho sự cáo chung của chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu.
Michael Gorbatschow
Tháng 3/1985, Mikhail Gorbatschow trở thành lãnh đạo của Liên Xô (Tổng bí thư ĐCS Liên Xô).
Với tầm nhìn xa và xu hướng cải cách, ông bắt đầu cải tổ hệ thống Xô viết, cho phép thực hiện các nguyên tắc: Perestroika và Glasnost.
Perestroika và Glasnost
Perestroika có nghĩa là chính sách tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế, cùng với Glasnost, biểu tượng cho tự do tư tưởng, đã khuyến khích người dân Liên Xô bày tỏ những bức xúc và bất mãn của họ đối với chế độ.
Các mục tiêu chính trị của Mikhail Gorbatschow nhận được sự ủng hộ rộng rãi của công chúng, bởi người dân bắt đầu lên tiếng phản đối chính quyền trung ương. Điều này gây áp lực cho bộ máy quan liêu, buộc họ phải phê chuẩn các cải cách kinh tế mà ông đề xuất. Theo thời gian, các chính sách này bắt đầu phát huy tác dụng như mong đợi nhưng chẳng bao lâu sau, mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát.
Glasnost – Chính sách “Công khai và Minh bạch”.
Perestroika—một chính sách tái cấu trúc kinh tế toàn diện theo đúng nghĩa đen của từ này—và glasnost, được hiểu là biểu hiện của tư tưởng tự do, đã khuyến khích người dân Nga công khai bày tỏ mối quan ngại và sự bất mãn của họ đối với chế độ.
Những cải tổ kinh tế
Các mục tiêu chính trị của Gorbachev đã thu hút được sự ủng hộ rộng rãi khi người dân bắt đầu quay lưng lại với chính quyền trung ương. Điều này gây áp lực buộc các quan chức phải phê duyệt các cải cách kinh tế do ông đề xuất. Theo thời gian, các chính sách này đã đạt được hiệu quả như mong đợi. Nhưng chẳng bao lâu sau, mọi thứ đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Glasnost
Mặc dù glasnost bề ngoài ủng hộ sự cởi mở và phê phán chính trị, nhưng thực tế những điều này chỉ được phép trong một phạm vi hẹp do nhà nước quy định. Công chúng nói chung ở Khối Đông Âu vẫn phải chịu sự giám sát của cảnh sát mật và đàn áp chính trị.
Dân chủ hóa
Khi ngày càng nhiều người Nga ủng hộ ý tưởng dân chủ hóa của Gorbachev – và nhận ra rằng ông sẽ không hạn chế quyền tự do ngôn luận mới tìm thấy của họ – nhà lãnh đạo Liên Xô đã thúc giục những người đồng cấp ở Trung và Đông Nam Âu noi theo perestroika và glasnost ở quốc gia của họ.
Tự do hóa
Những người cải cách ở Hungary và Ba Lan được khích lệ bởi làn sóng tự do hóa lan rộng từ phía đông. Đến giữa những năm 1980, phong trào Đoàn kết Ba Lan chỉ còn là một tổ chức bí mật. Tuy nhiên, một làn sóng đình công khác trên toàn quốc đã buộc chính phủ vào năm 1988 phải đàm phán với Lech Wałęsa, người đứng giữa ảnh.
Từ bỏ việc sử dụng bạo lực
Vào đầu tháng 7/1989, Mikhail Gorbatschow đã ngầm tuyên bố từ bỏ việc sử dụng bạo lực đối với các quốc gia trong khối Đông Âu. Điều này đánh dấu một sự thay đổi căn bản trong chính sách đối ngoại của Liên Xô – chấm dứt học thuyết dùng vũ lực để duy trì ảnh hưởng ở các nước vệ tinh.
Kết thúc chế độ độc đảng ở Ba Lan
Sau các cuộc đàm phán giữa Công đoàn Đoàn kết (Solidarność) và giới chức cộng sản do Bí thư thứ nhất Wojciech Jaruzelski chủ trì, một người không thuộc phe cộng sản (trong ảnh chụp cùng lãnh đạo Rumania Nicolae Ceaușescu). Tadeusz Mazowiecki được bổ nhiệm làm Thủ tướng Ba Lan, và Liên Xô không phản đối. Năm ngày sau, vào 24/8/1989, quốc hội Ba Lan chấm dứt hơn 40 năm cai trị độc đảng.
Chính phủ không cộng sản
Sau Ba Lan, Hungary là quốc gia tiếp theo bầu ra một chính phủ không cộng sản.
Hungaria Dỡ bỏ hàng rào biên giới
Hungary đã bắt đầu tháo dỡ Bức màn sắt. Vào tháng 4 năm 1989, chính phủ Hungary đã ra lệnh cắt điện cho hàng rào thép gai dài 240 km dọc biên giới Hungary-Áo.
Biên giới mở
Tháng sau, lính biên phòng bắt đầu dỡ bỏ một số đoạn rào chắn. Biên giới mở giúp người Hungary dễ dàng nhập cảnh vào Áo để mua hàng hóa và dịch vụ. Hình ảnh cho thấy biên giới hiện tại.
Tháng kế tiếp, các nhân viên biên phòng bắt đầu tháo dỡ từng phần rào cản. Biên giới được mở giúp người dân Hungary dễ dàng sang Áo để mua hàng hóa và dịch vụ.
Kết thúc sự chiếm đóng của Liên Xô tại Hungary
Tháng 10/1989, chế độ cộng sản ở Hungary bị bãi bỏ chính thức. Đến tháng 3/1990, Hungary được đổi tên từ “Cộng hòa Nhân dân Hungary” thành “Cộng hòa Hungary”;
và năm 1991, sự chiếm đóng quân sự của Liên Xô tại Hungary đã chấm dứt.
Cộng hòa Dân chủ Đức – DDR (Đông Đức)
Cộng hòa dân chủ Đức (DDR) được Liên Xô thành lập năm 1949 trên phần lãnh thổ bị quân đội Liên Xô chiếm đóng và quản lý sau Thế chiến II.
Tây Berlin
Khu vực chiếm đóng của Liên Xô bao quanh Tây Berlin, nhưng không bao gồm thành phố này.
Vì vậy, Tây Berlin vẫn nằm ngoài quyền tài phán của Đông Đức (DDR).
Việc xây dựng Bức tường Berlin
Là một quốc gia vệ tinh của Liên Xô, Đông Đức trở thành nền kinh tế thành công nhất trong khối XHCN Đông Âu. Tuy nhiên, dòng người di cư sang phương Tây là vấn đề nghiêm trọng.
Để ngăn chặn “sự chảy máu nhân lực”, chính phủ Đông Đức củng cố biên giới phía Tây và xây dựng Bức tường Berlin năm 1961.
Răn đe
Trong suốt 28 năm, Bức tường Berlin và biên giới được canh gác nghiêm ngặt của Đông Đức nhằm ngăn chặn mọi người chạy trốn khỏi chủ nghĩa cộng sản.
Ngăn cản làn sóng vượt biên
Do biên giới Hungary được mở, đến cuối tháng 9/1989 đã có hơn 30.000 người Đông Đức chạy sang phương Tây. Để ngăn chặn dòng người bỏ trốn, chính quyền DDR áp đặt lệnh cấm xuất cảnh sang Hungary và đóng cửa biên giới với Tiệp Khắc.
Đóng cửa biên giới sang Tiệp Khắc
Sau khi biên giới Hungary bị đóng lại, Tiệp Khắc là quốc gia láng giềng duy nhất mà người Đông Đức có thể trốn sang. Tuy nhiên, giới chức Đông Đức cũng đóng cửa biên giới này vào ngày 3/10/1989.
Đông Đức bắt đầu sụp đổ
Cả thế giới khi ấy đang theo dõi những sự kiện mang tính bước ngoặt ở Đông Âu. Gorbachev gặp lãnh đạo Đông Đức Erich Honecker, người kiên quyết phản đối cải cách trong nước.
Honecker sau đó bị Egon Krenz phế truất. Biên giới với Tiệp Khắc được mở lại vào ngày 1/11/1989.
Bức tường Berlin sụp đổ
Cuối cùng, chính quyền Đông Đức phải chịu khuất phục trước áp lực của công chúng và cho phép công dân được đi sang Tây Berlin và Cộng hòa liên bang Đức. Ngày 9/11/1989, những cửa khẩu mới trên Bức tường Berlin được mở ra. Người dân dùng búa và đục phá vỡ từng mảng tường, biểu tượng của sự chia cắt bị phá hủy hoàn toàn.
“Cuộc Cách mạng Nhung” tại Tiệp Khắc
Tại Tiệp Khắc, diễn ra cuộc cách mạng “Nhung” (Sametová Revoluce) – một cuộc chuyển giao quyền lực ôn hòa từ chính phủ cộng sản sang nền cộng hòa nghị viện. Nhà văn và nhà bất đồng chính kiến Václav Havel được bầu làm Tổng thống vào ngày 29/12/1989.
Bulgaria
Ngày 10/11/1989, một ngày sau khi bức tường Berlin sụp đổ, Todor Zhivkov, nhà lãnh đạo lâu năm của Bulgaria, bị Bộ chính trị cách chức. Ngày 11/12/1989, đảng cộng sản Bulgaria tuyên bố sẽ từ bỏ độc quyền quyền lực. Đến tháng 6/1990, cuộc bầu cử tự do đầu tiên kể từ năm 1931 đã được tổ chức tại nước này.
Romania – Nicolae Ceaușescu
Chủ tịch Đảng Cộng sản Romania, Nicolae Ceaușescu, tin tưởng rằng ông có thể vượt qua được làn sóng nổi dậy chống cộng đang lan rộng ở Đông Âu. Cuối cùng, ông đã ra lệnh cho Securitate – lực lượng cảnh sát mật khét tiếng của Romania đàn áp các cuộc biểu tình chống cộng bằng bạo lực.
Cuộc nổi dậy
Trong một bài phát biểu ngày 21/12/1989, những người biểu tình bất mãn bắt đầu la ó và ngắt lời nhà độc tài (trong ảnh là ông ta trên cùng ban công đó vào năm 1967). Các lực lượng an ninh đã dùng bạo lực chết người để đàn áp người biểu tình.
Kết cục Ceaușescu bị hành quyết
Tuy nhiên, ngày hôm sau, quân đội Romania gia nhập hàng ngũ người biểu tình để chiến đấu chống lại lực lượng Securitate. Cuối cùng, vợ chồng Ceaușescu bị bắt giữ, đưa ra xét xử vội vã, và bị xử bắn vào ngày Giáng sinh năm 1989. Cuộc cách mạng Romania là cuộc cách mạng đẫm máu nhất trong làn sóng cách mạng năm 1989.
Các quốc gia vùng Baltic
Đến tháng 5/1990, Estonia, Latvia và Litva đã tuyên bố độc lập khỏi Liên Xô.
Liên bang Xô viết công nhận tư cách độc lập của các quốc gia này vào tháng 9/1991.
Albania
Tại Albania, dưới thời Ramiz Alia, năm 1990 chính quyền bắt đầu thực hiện một số biện pháp tự do hóa, trong đó có cho phép người dân tự do đi ra nước ngoài. Các đảng viên cộng sản cũ của Albania đã thất bại trong cuộc bầu cử tháng 3/1992.
Nam Tư
Mặc dù Nam Tư không phải là thành viên của Hiệp ước Warszawa, nhưng tại đây cũng nổ ra nhiều cuộc xung đột giữa xã hội dân sự đang trỗi dậy và chế độ cộng sản.
Sự tan rã của Liên Xô dẫn đến sự phân rã của Nam Tư, khi các mâu thuẫn sắc tộc và dân tộc trở nên trầm trọng do mong muốn giành độc lập, và cuối cùng bùng nổ thành hàng loạt cuộc nội chiến đẫm máu.
VÀ SỰ TAN RÃ CỦA LIÊN XÔ
Ngày 1/7/1991, Hiệp ước Warszawa chính thức bị giải thể. Đến tháng 12/1991, Liên bang Xô viết tan rã và chấm dứt tồn tại.
VỚI VIỆC NHÂN DÂN VÙNG LÊN ĐẠP ĐỔ BỨC TƯỜNG BERLIN VÀ BỨC MÀN SẮT DO CS LIÊN XÔ VÀ CHƯ HẦU DỰNG LÊN, CHIẾN TRANH LẠNH KẾT THÚC – VÀ CÙNG VỚI NÓ, CNCS Ở CHÂU ÂU CŨNG CÁO CHUNG.