Ngày 24/12/2025, quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương trong lĩnh vực công nghệ số bước vào giai đoạn căng thẳng khi chính quyền Donald Trump quyết định trừng phạt cấm nhập cảnh đối với cựu ủy viên châu Âu Thierry Breton cùng bốn nhân vật khác của châu lục này được cho là tham gia tích cực vào việc thắt chặt kiểm soát dịch vụ công nghệ số. Hành động này đánh dấu một bước leo thang mạnh mẽ trong xung đột Mỹ – EU về quản lý công nghệ số.
RFI
Quyết định này, bị Bruxelles lên án gay gắt, phản ánh sự đối đầu ngày càng sâu sắc giữa hai bên về “chủ quyền số”. Ông Thierry Breton, người chịu trách nhiệm xây dựng Luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) của EU, cùng với các nhà hoạt động phi chính phủ chống tin giả, từ lâu đã là “cái gai” trong mắt Washington. Việc những nhân vật này bị Mỹ cấm cửa cho thấy cuộc chiến pháp lý và chính trị về kỹ thuật số không còn diễn ra trong các phòng họp kín, mà đã chuyển sang các biện pháp ngoại giao công khai, thậm chí “chưa từng có tiền lệ”.
Theo ngoại trưởng Marco Rubio, Mỹ hành động nhằm “ngăn chặn những nhân vật chủ chốt trong ngành công nghiệp kiểm duyệt toàn cầu”, vì lâu nay, châu Âu đã áp đặt các quy định ép các nền tảng Mỹ xử lý các quan điểm mà họ không đồng tình. Washington cũng cảnh báo sẽ “mở rộng danh sách cấm nếu EU không thay đổi lập trường”.
Chiến dịch gây áp lực này đã diễn ra nhiều tháng qua. Cuối tháng 11, bộ trưởng Thương Mại Mỹ Howard Lutnick gây xôn xao khi liên kết việc giảm thuế thép và nhôm với việc EU điều chỉnh luật về kỹ thuật số. Mới đây, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer còn đe dọa nhắm vào các công ty lớn như Spotify của Thụy Điển, Siemens của Đức hay Mistral AI của Pháp, đồng thời mở các cuộc điều tra thương mại nhằm gây sức ép tương tự như chiến thuật mà Trump từng áp dụng với Trung Quốc. Thông điệp Mỹ gửi đi rất rõ ràng, đó là sẽ không để các công ty Mỹ chịu thiệt thòi trước sức ép của châu Âu.
Việc Mỹ chỉ nhắm vào những cá nhân “không quá quyền lực”, tránh đụng vào các ủy viên đương nhiệm hay chủ tịch Ủy Ban Châu Âu, cho thấy một chiến lược leo thang có kiểm soát. Như giáo sư kinh tế đương đại của Đại học Cité Paris, Pháp Olivier Marty nhận định, Washington muốn để “khoảng trống” cho các bước tiếp theo, đồng thời giữ khả năng tấn công trực diện nếu cần.
Ngược lại, Liên Âu kiên định với lập trường của mình. Ủy Ban Châu Âu gần đây đã phạt nền tảng X của tỷ phú Elon Musk 120 triệu euro và mở thêm các cuộc điều tra về các tập đoàn công nghệ Mỹ. Stéphane Séjourné, ủy viên phụ trách thị trường nội địa châu Âu, người kế nhiệm Thierry Breton, nhấn mạnh : “Không biện pháp nào có thể làm suy yếu chủ quyền kỹ thuật số của châu Âu.” Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng khẳng định sẽ bảo vệ quyền “tự chủ pháp lý” của EU trước các hành động áp lực từ Mỹ.
Cốt lõi của xung đột chính là khác biệt về quan điểm : Mỹ coi DSA và Luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) là những rào cản thương mại và “công cụ kiểm duyệt ngầm” chống lại doanh nghiệp Mỹ. Trong khi đó EU khẳng định bảo vệ hệ thống luật pháp được các thể chế dân cử thông qua, áp dụng công bằng và minh bạch.
Theo Olivier Marty, đây là sự “tái diễn các mâu thuẫn cũ” với mức độ gay gắt mới, khi Bruxelles kiên định với hệ thống pháp lý kỹ thuật số, còn Mỹ dùng mọi biện pháp kinh tế – chính trị để ép châu Âu điều chỉnh. Như nhận định của nghị sĩ châu Âu thuộc đảng Renew, Stéphanie Yon-Courtin : “Căng thẳng này đã được dự báo… và mới chỉ bắt đầu.”
Thierry Breton, giờ là nhân vật không được chào đón tại Mỹ, trở thành biểu tượng của cuộc đối đầu. Điều đó đánh dấu một thời kỳ mới, thời kỳ “chiến tranh lạnh kỹ thuật số” giữa châu Âu và Mỹ, với chủ quyền số, luật pháp và lợi ích kinh tế trở thành những “vũ khí chiến lược” trong xung đột xuyên Đại Tây Dương.
Tóm lại, đây là một bước leo thang mang tính biểu tượng. Mỹ khẳng định quyền lực và lợi ích công nghiệp số của mình, trong khi EU bị thử thách về khả năng bảo vệ chủ quyền số, tạo ra một kịch bản đối đầu dài hạn và phức tạp cả về mặt chính trị, kinh tế và pháp lý.