Chỉ còn hai ngày nữa Đại Hội 14 của Đảng Cộng Sản sẽ khai mạc nhưng vẫn chưa ai, kể cả các đảng viên cộng sản cao cấp, biết nó sẽ diễn ra như thế nào và với kết quả nào. Nhưng điều chắc chắn vào thời điểm này là Đảng Cộng Sản đang rất rối loạn trong nội bộ và kiệt quệ trong cả trí tuệ lẫn tâm hồn.

Bằng chứng của sự ruỗng nát nội bộ là đến bây giờ vẫn chưa biết ai sẽ là tổng bí thư. Tô Lâm, Phan Văn Giang, hay một người thứ ba sẽ được chọn như một giải pháp thỏa hiệp trong một cuộc tranh quyền bất phân thắng bại? Nếu Đảng Cộng Sản còn một chút đồng thuận, một chút thôi, thì điều này đã phải được biết từ lâu rồi.

Bằng chứng của sự kiệt quệ về trí tuệ và tâm hồn của Đảng Cộng Sản là một người như Tô Lâm đã có thể trở thành lãnh tụ cao nhất. Ngay cả nếu sau Đại Hội 14 này ông ấy được cho về hưu thì sự kiện Tô Lâm đã từng được làm nhân vật số 1 của đảng cũng đủ chứng tỏ Đảng Cộng Sản đã rất suy nhược.

Bệnh hoạn ở mức hấp hối

Đấu đá nội bộ là đương nhiên trong một đảng cầm quyền đã mất lý tưởng bởi vì người ta không còn lý do để quý trọng nhau nhưng lại có rất nhiều quyền lợi để tranh giành. Lý tưởng cộng sản đã mất hết giá trị. Nó đã bị chối bỏ trên chính quê hương của nó trong Đại Hội Gotha tại Đức cách đây 150 năm, đã sụp đổ ngay trên đất thánh của nó -Liên Bang Xô Viết- cách đây 35 năm và đã bị cả thế giới văn minh nhận diện như một sai lầm và một tội ác. Nó đã chỉ thành công tại Việt Nam do sự thiếu vắng văn hóa chính trị của trí thức Việt Nam. Ngày nay, ngay cả các đảng viên cộng sản trong thâm tâm cũng đã thừa biết như vậy dù bề ngoài, để kiếm sống, họ vẫn phải nhẫn nhục ca tụng nó. Con người cuối cùng còn có thể ca tụng chủ nghĩa Mác – Lênin một cách thành thật, Nguyễn Phú Trọng, đã qua đời rồi. Hậu quả hiển nhiên là Đảng Cộng Sản không thể tiếp tục tồn tại. Lý do giản dị là nếu không cần một lý tưởng chung đủ đẹp mà vẫn duy trì được một đảng lớn thì các băng đảng xã hội đen đã không chỉ quy tụ được vài chục hay cùng lắm là vài trăm người.

Còn Tô Lâm? Ông này là một con người rất đặc biệt. Thân phụ ông là một công an cai ngục, ông là một công an chuyên môn lùng bắt và bỏ tù những người bất đồng chính kiến, con ông cũng là công an. Đàn áp những người dám nói lên ý kiến của mình là nghề gia truyền của Tô Lâm.

Dĩ nhiên nước nào cũng cần công an để bảo đảm trật tự và luật pháp, nhưng Tô Lâm không phải là một người công an như thế. Ngay khi học xong lớp 10 ông đã gia nhập công an trong ngành “bảo vệ chính trị”, một ngành chỉ có trong những chế độ độc tài hung bạo để đàn áp những người đủ kiến thức và nhân cách để dám nói lên những gì mà mình nghĩ là đất nước cần có hay cần biết, những người đáng lẽ phải được quý trọng. Đàn áp họ là chà đạp lên luật pháp đúng nghĩa.

Có lẽ sự méo mó nghề nghiệp đã khiến Tô Lâm đặc biệt hung bạo. Tôi có được đọc một danh sách gần 500 tù nhân chính trị; danh sách này dĩ nhiên là rất thiếu sót nhưng cũng tiết lộ khá nhiều về bản chất của chế độ và Tô Lâm. Hơn hai phần ba (2/3) bị bắt từ năm 2021, tuyệt đại đa số bị cáo buộc là đã vi phạm điều 117 hay điều 331 của Bộ Luật Hình Sự. Điều 117 qui định những hình phạt đối với những người bị buộc tội “làm, tàng trữ và phát tán những tài liệu nhằm chống nhà nước xã hội chủ nghĩa”, điều 331 nhắm trừng phạt những người bị coi là đã “lợi dụng các quyền tự do dân chủ”. Phải nói thẳng: đây là hai điều luật ác ôn để bách hại những người chỉ sử dụng những quyền con người căn bản nhất đã được khẳng định trong Hiến Chương Liên Hiệp Quốc mà chính quyền cộng sản Việt Nam đã cam kết tôn trọng và cũng hiện diện ngay trong hiến pháp của chế độ, ở điều 25. Một trong những việc đầu tiên mà một chính quyền dân chủ sau này phải làm là xóa bỏ ngay những điều luật như thế này trước khi làm lại hiến pháp và luật pháp.

Những bản án từ năm 2021, năm Tô Lâm bắt đầu lộng hành, cũng nặng hơn hẳn, từ 7 năm tù trở lên. Phạm Đoan Trang, một phụ nữ tật nguyền sau khi bị công an đánh gẫy chân, bị xử 9 năm tù chỉ vì một vài bài viết không vừa lòng chế độ. Phạm Chí Dũng bị xử 15 năm tù vì thành lập Câu Lạc Bộ Nhà Báo Độc Lập. Mới đây Trịnh Bá Phương bị xử  thêm 11 năm tù vì bị cáo buộc là đã viết lên một tờ giấy khẩu hiệu “Đả đảo cộng sản vi phạm nhân quyền” trong khi đang thụ án 10 năm tù vì đã đưa thông tin bênh vực nhân dân xã Đồng Tâm. Sự hung bạo  của chế độ cộng sản thật là không thể tưởng tượng được từ ngày Tô Lâm nắm được toàn quyền. Trong các phiên tòa chính trị này các bản án đều đã do công an quyết định trước theo chỉ thị của Tô Lâm, Viện Kiểm Sát chỉ chuyển lệnh đến tòa án để các thẩm phán bù nhìn tuyên bố.

Năm 2021 cũng cần được lưu ý. Nó bắt đầu cùng với Đại Hội 13 của Đảng Cộng Sản Việt Nam trong đó Tô Lâm đã làm một cuộc đảo chính để trở thành nhân vật quyền lực nhất của chế độ. Quyền lực nhất nhưng lại không chịu trách nhiệm bởi vì Tô Lâm hành động nhân danh Nguyễn Phú Trọng đã mất hết khả năng trí tuệ cũng như thể xác sau khi bị đột quỵ. Tô Lâm đã lợi dụng triệt để vị thế toàn quyền nhưng vô trách nhiệm này để loại hết những người có thể cạnh tranh với mình: hai chủ tịch nước, chủ tịch quốc hội, ba phó thủ tướng, tổng cộng 7 ủy viên bộ chính trị và hàng tá ủy viên trung ương, bộ trưởng, thứ trưởng. Tình trạng này đã chỉ xảy ra vì Đảng Cộng Sản đã quá bệnh hoạn. Đáng lẽ họ đã phải để ông Nguyễn Phú Trọng về nghỉ hưu ngay sau khi ông bị đột quỵ năm 2019, nhưng họ đã giữ ông tại chức, không những thế còn vi phạm điều lệ của đảng để giữ ông lại thêm một nhiệm kỳ tổng bí thư thứ ba dù ông đã mất hết mọi khả năng, chỉ còn biết gật đầu để Tô Lâm tha hồ lộng hành nhân danh ông trong vai trò phó trưởng ban Chỉ Đạo Trung Ương Phòng, Chống Tham Nhũng. Tình trạng này cũng đã chỉ có thể xảy ra vì Đảng Cộng Sản đã bị tham nhũng tàn phá ở mức độ quá nghiêm trọng đến nỗi bất cứ quan chức nào bị điều tra cũng có tội. Vấn đề chỉ là điều tra ai mà thôi, và quyền này ở trong tay Tô Lâm.

Cũng cần nhắc lại vụ Đồng Tâm vì đây là quyết định của chính Tô Lâm và phơi bày rõ rệt bản chất của ông. Rạng sáng ngày 09/01/2020 Tô Lâm cho 3.000 công an võ trang tấn công vào xã Đồng Tâm để dứt điểm cuộc phản đối quyết liệt đã kéo dài vài tháng của dân chúng chống lại việc cưỡng chiếm đất của họ. Trong cuộc tấn công ban đêm này ba công an bị thiệt mạng vì ngã từ nóc nhà xuống một hố sâu. Lực lượng công an đã đàn áp thẳng tay các thanh niên chống lại họ, giết ông già Lê Đình Kình rồi mổ bụng, có lẽ vì nghi ông Kình đã nuốt giấy chứng nhận chủ quyền khu đất bị cưỡng chế. Các báo và đài truyền hình sau đó đưa lên hình ảnh các thanh niên bị bắt, tất cả mặt sưng phù bầm tím. Hai người con trai ông Lê Đình Kình bị tuyên án tử hình, người thứ ba bị xử tù chung thân. Nhiều thanh niên khác bị xử từ 5 tới 16 năm tù. Ông Tô Lâm giải thích vụ này là do các thanh niên Đồng Tâm đã tấn công toán công an đang dựng hàng rào ở cánh đồng Sênh cách đó khá xa. Làm hàng rào mà phải huy động 3.000 công an giữa nửa đêm? Chuyện bịa đặt trắng trợn này sau đó không còn được nhắc lại nữa. Thật là vừa ác vừa gian.

Tô Lâm cũng đã trực tiếp chỉ huy vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh, môt việc làm bất chính mà ngay cả nếu vì lý do an ninh quốc gia thực sự nghiêm trọng bắt buộc phải làm thì cũng chỉ cần giao cho một toán đặc công do một đại úy chỉ huy là đủ, thay vì đích thân đại tướng bộ trưởng công an phải bay hơn 12.000 Km để làm. Chỉ có thể giải thích là Tô Lâm chỉ có tâm lý của một sĩ quan cấp thấp và rất ham mê những hành động lén lút.

Một người như Tô Lâm mà đã có thể lên đến địa vị tối cao, ngay cả nếu chỉ trong một thời gian ngắn, thì phải nói đảng và chế độ cộng sản đã bệnh hoạn ở mức hấp hối.

Thành tích của Tô Lâm và Phạm Minh Chính

Có những người chỉ ham chức quyền mà không cần biết chức vụ đó đòi hỏi những khả năng, đức tính và phong cách nào. Tô Lâm thuộc loại người này. Một bằng cớ hiển nhiên là ngày lễ Quốc Khánh 02/09/2025. Quốc Khánh phải do chủ tịch nước chủ trì chứ không bao giờ có thể được chủ trì bởi một tổng bí thư đảng, dù là đảng cầm quyền. Nhưng Tô Lâm đã bất chấp mọi nghi thức giành quyền chủ trì bắt chủ tịch nước Lương Cường ngồi bẽ bàng như một thuộc cấp. Thật là lố lăng.

Cuộc “cách mạng tinh gọn bộ máy” mà Tô Lâm tung ra như một sáng kiến vĩ đại để chứng tỏ mình có tầm nhìn lớn đã chỉ giảm được 100.000 công chức và viên chức, khoảng 3% tổng số công viên chức, tương đương với số người nghỉ hưu mỗi năm, nghĩa là không có tác dụng nào cả, nhưng đã gây tốn kém cho ngân sách nhà nước 170.000 tỷ đồng, hay 1,5% GDP. Hơn nữa một phần đáng kể những người tự nguyện nghỉ việc (để lĩnh tiền bồi thường) lại chính là những người cần giữ lại. Chưa hết, cuộc “cách mạng” này còn gây hỗn loạn và làm tê liệt bộ máy nhà nước. Thiệt hại rất lớn mà hoàn toàn không có lợi ích gì, ngoài việc để lại một khẩu hiệu buồn cười “vừa chạy vừa xếp hàng”.

Tệ hơn nữa là việc sáp nhập các tỉnh. Rất nhiều tỉnh hiện diện từ lâu đời trong lịch sử, văn học và tình cảm dân tộc đã bị xóa tên. Đất nước quả thực nên được tổ chức lại thành khoảng 10 tới 15 vùng hành chính lớn, nhưng các tỉnh vẫn có thể và cần được giữ lại như những đơn vị văn hóa xã hội. Tô Lâm đã tự tố giác như một người thiếu cả kiến thức lẫn văn hóa. Tình cảm dân tộc đã bị thương tổn nặng, sự tăm tối đã vượt mọi giới hạn.

Hai ông Tô Lâm và Phạm Minh Chính hô hào phát triển kinh tế tư nhân nhưng không đưa ra được một lý do nào khiến tư nhân thấy nên đầu tư thêm, ngoài việc chỉ trích khu vực quốc doanh là kém hiệu quả. Kết quả: đầu tư tư nhân trong năm 2025 là số không, trái lại đầu tư ra nước ngoài tăng 300%. Vốn đang tháo chạy khỏi Việt Nam.

Hai ông, nhất là ông Phạm Minh Chính, liên tục gào thét ra lệnh cho các địa phương phải giải ngân ngay các dự án đầu tư. Tại sao? Đó chỉ là để làm đẹp con số GDP (tổng sản lượng nội địa). Họ tỏ ra cực kỳ vô trách nhiệm. Bình thường những người lãnh đạo phải làm ngược lại, nghĩa là cảnh giác các địa phương chỉ giải ngân những dự án đã được nghiên cứu kỹ và thận trọng để đi đến kết luận là đầu tư sẽ sinh lợi, nếu không chỉ là phí phạm, như dự án đường xe điện cao tốc Cát Linh hay hàng chục nhà máy gang thép, nhiệt điện than v.v. Mới đây ông Phạm Minh Chính lại vừa chủ trì hội nghị khởi động 234 dự án đầu tư với tổng số vốn tương đương với 25% GDP để chào mừng Đại Hội 14. Lần đầu tiên trong lịch sử thế giới một chính quyền bỏ ra 25% GDP để chào mừng một đại hội của đảng cầm quyền. Chương trình này nếu được thực hiện sẽ khiến kinh tế Việt Nam sụp đổ, nhưng nó sẽ không thực hiện được bởi vì nước ta đã cạn vốn, bằng cớ là dù ông Phạm Minh Chính gào thét buộc các địa phương phải giải ngân tổng số tiền đầu tư công được giải ngân năm 2025 vẫn chưa tới 50% mục tiêu.

Hai ông khoe khoang con số tăng trưởng 8,03% năm 2025 như một thành tích ngoạn mục. Ngân Hàng Thế Giới (WB) và Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF), cũng sử dụng các số liệu do chính quyền Việt Nam cung cấp. Nhưng tính lại một cách nghiêm chỉnh, chỉ ước lượng tỷ lệ tăng trưởng của Việt Nam năm 2025 ở mức 6%. Nếu có các dữ kiện chính xác chắc chắn tỷ lệ tăng trưởng này còn thấp hơn, rất có thể là âm. Không ngạc nhiên vì đời sống nhân dân đang khó khăn hơn chứ không thoải mái hơn như nếu có tăng trưởng thực sự. Điều chính quyền không che giấu được là trong năm qua đồng bạc Việt Nam đã mất giá 10% so với đồng đô la Mỹ và 20% so với các đồng tiền ổn vững khác. Điều này chứng tỏ kinh tế Việt Nam suy thoái chứ không tăng trưởng.

Hai ông còn đặt chỉ tiêu tăng trưởng hai con số cho giai đoạn 2026 – 2030. Chỉ tiêu này chắc chắn sẽ trở thành một trò cười ra nước mắt bởi vì tình hình kinh tế Việt Nam đang ngày càng ảm đạm hơn, một phần do bối cảnh kinh tế thế giới khó khăn nhưng chủ yếu do cách quản lý kinh tế vụng dại và vô trách nhiệm của cặp Tô Lâm – Phạm Minh Chính. Ngành xây dựng, chiếm gần 30% GDP, đã khựng lại và đang trên đà khủng hoảng dù chính quyền cố bơm tiền tín dụng để cứu vãn. Một chi tiết cũng rất đáng lo ngại là chính quyền hình như gắn bó tương lai kinh tế Việt Nam với tập đoàn Vingroup mà tình hình tài chính đang rất báo động.

Nhân nói về kinh tế Việt Nam có lẽ cũng nên có vài lời về ông Phạm Minh Chính. Ông Chính có vẻ phục tùng ông Tô Lâm một cách ngoan ngoãn ngay từ khi ông Tô Lâm chỉ là bộ trưởng công an trong chính phủ mà ông là thủ tướng. Phải chăng vì sợ bị điều tra? Có lẽ vì cố làm vừa lòng ông Tô Lâm mà ông đã hối thúc các địa phương giải ngân nhanh chóng các dự án đầu tư để làm đẹp con số GDP chứ không thể tưởng tượng một người đã làm thủ tướng 5 năm, đã làm việc thường xuyên với nhiều chuyên gia mà có thể nói về kinh tế như ông. Ông cũng đã sử dụng nhiều dư luận viên để đánh bóng hình ảnh của mình. Nhiều khi ông còn đóng kịch thương dân, có lúc cố nghẹn ngào ứa nước mắt, nhưng ông không phải là một kịch sĩ giỏi nên sự giả dối khá lộ liễu. Ông Tô Lâm tuy có thể ít kiến thức hơn ông Phạm Minh Chính nhưng tương đối còn có sự thật thà, dù là chỉ thật thà trong sự thô bạo. 

Có gì chắc chắn?

Vậy sau Đại Hội 14 ai sẽ giành được chức tổng bí thư Đảng Cộng Sản? Tô Lâm, Phan Văn Giang hay ai khác? Ai sẽ là chủ tịch nước, thủ tướng, chủ tịch quốc hội? Không quan trọng. Điều cần biết là kinh tế Việt Nam sẽ gặp khó khăn lớn; bất mãn và phẫn nộ của quần chúng sẽ lên cao trong khi Đảng Cộng Sản đã kiệt quệ cả về cả thể xác lẫn tinh thần. Nếu Tô Lâm vẫn giữ được ghế tổng bí thư thì phản ứng của chế độ cộng sản sẽ chỉ giản dị là đàn áp mạnh hơn vì đàn áp là nghề gia truyền của ông và thời gian qua cũng đã chứng tỏ đó là điều duy nhất ông biết làm; ông sẽ gây thiệt hại lớn cho đất nước nhưng sẽ không cứu được chế độ mà còn khiến nó sụp đổ nhanh hơn, trong căm thù. Còn nếu một người khác, thí dụ Phan Văn Giang, thì có triển vọng là các lãnh đạo cộng sản chủ chốt sẽ hiểu rằng họ chỉ có chọn lựa giữa tham gia để làm tác nhân hay ngoan cố chống lại để làm nạn nhân của tiến trình dân chủ hóa phải đến và đang đến; nhưng họ cũng có thể tạo ra ảo tưởng là chế độ cộng sản có thể cải tiến được và làm chậm lại cuộc chuyển hóa bắt buộc về dân chủ.

Vậy tương lai đất nước sẽ ra sao? Câu trả lời là chúng ta có thể và phải tin chắc ít nhất bốn điều:

Một là chế độ cộng sản đã đến lúc phải cáo chung. Có mọi triển vọng Đại Hội 14 sẽ là đại hội cuối cùng của Đảng Cộng Sản. Nó đã hoàn toàn tan nát trong nội bộ và không còn sức sống, trong khi tình hình kinh tế xã hội ngày càng nguy ngập. Chuyển hóa về dân chủ là điều vừa bắt buộc vừa khẩn cấp. Đảng Cộng Sản chỉ có chọn lựa giữa tiến trình Ba Lan hay tiến trình Romania.

Hai là lý luận cũng như kinh nghiệm của các quốc gia đều đã chứng tỏ một chế độ cộng sản phải được thay thế chứ không thể cải tổ.

Ba là  lý luận cũng như kinh nghiệm của các quốc gia đều đã chứng tỏ khi một chính quyền đã bị tham nhũng tàn phá ở một mức độ nghiêm trọng thì giải pháp duy nhất là thay thế nó bằng một chính quyền khác, mọi cố gắng cải thiện đều vô ích. Mức độ này ngày nay đã bị vượt rất xa.

Bốn là mọi Việt Nam đều mong muốn nước ta sẽ vượt qua được cái gọi là “bẫy thu nhập trung bình” để trở thành một nước phát triển có thu nhập cao và Đảng Cộng Sản cũng hứa hẹn như thế.  Chúng ta còn ở rất xa cái bẫy đó nhưng kinh nghiệm của thế giới đã cho thấy là không một chế độ độc tài nào vượt qua được cái bẫy thu nhập trung bình này. Hệ luận hiển nhiên là chế độ độc tài cộng sản phải chấm dứt thì đất nước mới có tương lai.

Như vậy dù Đại Hội 14 diễn ra và kết thúc thế nào dân chủ cũng sắp tới. Vấn đề của chúng ta chỉ giản dị là cố gắng để sự chuyển hóa đó đến trong hòa bình và trong tình anh em để ngay lập tức mọi người Việt Nam nhận lại nhau là anh em và cùng nắm tay nhau xây dựng và chia sẻ một tương lai Việt Nam chung, cùng nhau mở kỷ nguyên dân chủ đa nguyên, kỷ nguyên thứ hai trong lịch sử dân tộc.

Nguyễn Gia Kiểng

(17/01/2026)