Mục lục
Cải cách Ruộng đất 1953-56 và Di cư 1954, những đoạn sử buồn nước Việt
BÙI VĂN PHÚ Vở kịch tái hiện lại cảnh đấu tố trong Cải cách Ruộng đất
Bùi Văn Phú
Gửi cho BBC News Tiếng Việt từ Santa Ana, California
Hội thảo về Cải cách Ruộng đất 1953-56 và Di cư 1954 tại Quận Cam là dịp để những trang sử ít được biết tới, bị che giấu bấy lâu được soi rọi, để các thế hệ người Việt nhìn lại những khúc quanh lịch sử trầm luân của đất nước.
Cuối tuần vừa qua tôi đi dự hội thảo về Việt Nam tại Bảo tàng Bowers ở thành phố Santa Ana, thủ phủ của Quận Cam, California, Hoa Kỳ. Hai ngày hội thảo với hai chủ đề có liên quan với nhau là Cải cách Ruộng đất 1953-56 và Di cư 1954.
Xong ngày đầu của hội thảo, đi ăn tối với một bạn sống ở Quận Cam từ năm 1978, khi biết chủ đề là về Cải cách Ruộng đất, bạn hỏi ngay: “Có hình Hồ Chí Minh cầm khăn khóc không?”
Bạn tôi ít quan tâm đến sinh hoạt cộng đồng nhưng cũng biết sử Việt vì là con trong gia đình Bắc di cư 54, lớn lên tại miền Nam và sống ở đó cho đến khi vượt biển.
Hình Hồ Chí Minh khóc và sự kiện bà Nguyễn Thị Năm đóng góp nhiều vàng cho Việt Minh rồi cũng bị đấu tố trong Cải cách Ruộng đất ở miền Bắc Việt Nam từ 1953 đến 1956 có lẽ là những hiểu biết cơ bản của nhiều người Việt, dù không chứng kiến hay trực tiếp là nạn nhân trong sự việc. Những hình ảnh đó hôm nay cũng đã được trưng bày tại Bảo tàng Bowers và có trong bài nói chuyện của diễn giả tại hội thảo.
Năm nay là kỉ niệm 70 năm ngày kí Hiệp định Genève 1954 chia đôi nước Việt tại Vĩ tuyến 17 với sự kiện gần một triệu người miền Bắc đã di cư vào Nam. Nguyên do nào đã tạo nên làn sóng di cư này, rồi 20 năm sau, 1975 lại có làn sóng người Việt bỏ nước ra đi là “thuyền nhân” kéo dài trong hai thập niên để hàng triệu người Việt có mặt tại Hoa Kỳ hôm nay?
Cải cách Ruộng đất đẫm máu
BÙI VĂN PHÚ Tài liệu và di vật trưng bày trong Bảo tàng Bowers
Vì sao chúng ta có mặt tại đất nước này?
Giáo sư Alex-Thái Võ từ Đại học Texas Tech, là con của một gia đình H.O. (một trong các diện di cư sang Mỹ theo chương trình Ra đi Có trật tự), đã từng tự hỏi. Ông kể lại trong phần giới thiệu chương trình:
“Tại làm sao tôi lại ở Hoa Kỳ? Điều gì đã đưa tôi đến đây? Câu trả lời có thể là dễ. Đó là vì cuộc chiến Việt Nam và hậu quả quả nó. Nhưng khi nghiên cứu sâu vào thì thấy lịch sử có những móc dây chuyền với nhau, không phải là cái gì đứng một mình hay một động thái riêng, mà là những yếu tố dính chùm với nhau để rồi có ảnh hưởng đến chúng ta. Tôi nghĩ lại thì có Nhân văn Giai phẩm, nghiên cứu thêm tôi nhận ra Nhân văn Giai phẩm là phát xuất từ những sự phẫn uất nổi lên từ giai đoạn của Cải cách Ruộng đất mà ra. Vì thế tôi đã chọn chủ đề Cải cách Ruộng đất để nghiên cứu từ hơn 20 năm qua, đi tìm tư liệu về Cải cách Ruộng đất từ Hoa Kỳ, từ Việt Nam. Đọc 65 tập Văn kiện Đảng…”
Tốt nghiệp tiến sĩ sử từ Đại học Cornell và là người đồng phối hợp tổ chức sự kiện cuối tuần qua với Giáo sư Vũ Tường, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt-Mỹ tại Đại học Oregon ở Eugene, và Giám đốc Bảo tàng Di sản người Việt (Vietnamese Heritage Museum) Châu Thụy, Giáo sư Alex-Thái Võ có nhận định về Cải cách Ruộng đất và Di cư 1954 như sau:
“Đó là hai sự kiện lịch sử Việt Nam quan trọng bị che lấp, bóp méo hay xóa mờ dù ở Việt Nam hay ở một nước tự do dân chủ như Hoa Kỳ. Bằng cách đào sâu vào những câu chuyện lịch sử này, chúng tôi không muốn gây hận thù, gây chia rẽ. Chúng tôi chỉ muốn khẳng định quyền của con người, quyền của người Việt Nam, quyền của người tị nạn được định hình tương lai của mình bằng một sắc thái thông thái…”
Sự việc người Việt bỏ quê từ Bắc vào Nam năm 1954, rồi từ Việt Nam ra nước ngoài vào năm 1975 là bắt nguồn từ những hậu quả kinh hoàng trong Cải cách Ruộng đất do chế độ cộng sản chủ trương, đưa đến cái chết của hàng trăm ngàn người dân, bị qui cho là địa chủ mà phần lớn là qui sai nên đã chết oan.
Một văn kiện đảng ngày 4/5/1954 qui định mỗi 1.000 dân thì xử tử một người. Mỗi xã qui định là có 5% địa chủ. Vì thế nhiều người bị cho là địa chủ và bị đấu tố, làm nhục, hành hạ oan trái. Nhiều người khác thấy thế, sợ quá mà tự tử, theo dẫn chứng của Giáo sư Thái Võ.
70 năm cuộc di cư 1954 và cải cách ruộng đất: Triển lãm góc lịch sử bị giấu kín
![Hình ảnh về cuộc cải cách ruộng đất miền Bắc Việt Nam (Photo: The Vietnamese Magazine)](https://gdb.voanews.com/01000000-c0a8-0242-9b3b-08dcbf15be50_cx7_cy3_cw88_w1023_r1_s.png)
Theo một số nhà nghiên cứu tại Mỹ, hiểu biết của đa số người Việt Nam về cuộc di cư năm 1954 và cải cách ruộng đất miền Bắc chỉ dừng lại ở cái tên của nó và một vài câu chuyện truyền miệng, trong khi quy mô, tác động và hệ luỵ của những sự kiện này đã kéo dài suốt 70 năm qua và vẫn ảnh hưởng đến những chính sách hiện tại và lợi ích của người dân.
Nguyên nhân dẫn đến lỗ hổng này là do phần lịch sử đen tối đã bị cố tình che giấu, trong khi những nhân chứng sống, thế hệ trực tiếp trải qua hai sự kiện trên gần như không còn nữa.
“Đây là hai sự kiện quan trọng của lịch sử Việt Nam và nó ảnh hưởng đến gia đình, cuộc sống của rất nhiều người Việt Nam và cả những người sau này đi qua Mỹ nữa, trong số họ có nhiều gia đình đã từng di cư từ Bắc vào Nam hoặc chịu cải cách ruộng đất”, Giáo sư Vũ Tường, Trưởng khoa Chính trị – Giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Việt-Mỹ của Đại học Oregon, nói với VOA.
“Nó quan trọng như vậy nhưng lịch sử trong nước họ không dạy hoặc họ bỏ qua vì rõ ràng nó phô bày tính bạo lực, xấu xa của đảng Cộng sản, thành ra họ muốn che giấu, trong khi bên này thì những người lớn tuổi dần dần mất đi nên mới có nhu cầu cần phải giáo dục cho cộng đồng biết về những sự kiện này”, GS. Vũ Tường cho biết thêm về lý do trường đại học của ông cộng tác với Đại học Kỹ thuật Texas và Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt tổ chức cuộc triển lãm – thảo luận về “Cuộc di cư năm 1954” và “Cải cách ruộng đất miền bắc Việt Nam” vào hai ngày 17-18/8 tại Bowers Museum, thành phố Santa Ana, bang California, Hoa Kỳ, nhân dịp 70 năm kỷ niệm các sự kiện lịch sử này.
Triển lãm giới thiệu với công chúng hàng trăm tài liệu, hình ảnh, văn bản… của nhà nước Cộng sản về cuộc cải cách ruộng đất đã khiến hàng trăm ngàn người đổ máu oan uổng, cũng như những tài liệu của chính phủ Việt Nam Cộng Hoà cho thấy việc tiếp nhận, sắp xếp cuộc sống cho gần một triệu người di cư từ Bắc vào Nam năm 1954 như thế nào.
“Đây là một chương trình mà 70 năm qua chưa có một tổ chức nào làm. Viện Bảo Tàng muốn dùng cơ hội này để đưa ra ánh sáng những tài liệu mà trước giờ đã không được nhiều chú ý. Thành ra ngày hôm đó có một vở kịch ngắn của những nạn nhân là con của những ông bà, cha mẹ bị giết trong cuộc cải cách, và những người đó họ viết lại vở kịch bằng những tài liệu thật và họ đóng lại, ngay cả diễn viên là những người đã từng đóng phim cho Hollywood cũng đóng trong vở kịch”, Hoạ sĩ Châu Thuỵ, Giám đốc Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt, giới thiệu thêm về nội dung của hai ngày triển lãm.
Cuộc cải cách khốc liệt và hành trình di cư của những người tìm tự do
Cuộc cải cách ruộng đất ở miền Bắc Việt Nam tổng cộng có 5 đợt, được tiến hành từ năm 1953 -1956 tại 3.314 xã, khiến hàng trăm ngàn người bị đấu tố, bị kết án oan sai. Theo thống kê chính thức của Việt Nam, tổng số người đã bị quy là địa chủ trong cuộc cải cách này là 172.008 người. Trong đó, số người bị quy sai là 123.266 người, chiếm tỷ lệ 71,66%.
Giáo sư Alex Thái, thuộc Trung tâm Việt Nam học của Đại học Kỹ thuật Texas, nói nếu chỉ tính trên con số mà chính quyền ở Việt Nam công bố (mà thực tế có thể nhiều hơn), thì số người chịu ảnh hưởng của cuộc cải cách ruộng đất phải gấp 4, 5 lần hoặc hơn vì mỗi gia đình thời đó đều có ít nhất 4, 5 con.
“Trong phần cải cách ruộng đất, chúng tôi trưng bày những văn bản của nhà nước cũng như những tư liệu liên quan để chứng mình cuộc cải cách ruộng đất này không phải là một cuộc nổi dậy bình thường do người dân uất ức, nghèo đói quá mà họ đứng dậy, mà nó là một sự phát động từ trong chính quyền nhà nước Việt Nam để gây sự hận thù giữa người dân với nhau, để rồi sách động cuộc cách mạng ruộng đất”, GS. Alex Thái nói về nội dung cuộc triển lãm.
Để thực hiện công tác gây sự căm hận này, theo những nghiên cứu của GS. Alex Thái, nhà nước Cộng sản Việt Nam đã dùng cách thức được gọi tên là “phát động quần chúng”.
Ông giải thích: “Để phát động quần chúng, chính phủ phải in ấn rất nhiều tư liệu để làm sao cổ vũ người dân. Mà người dân Việt Nam vào thời kỳ đó rất thiếu học, đa phần vào thời gian đó chỉ mới học lớp 3, lớp 4 thôi, thì để cho họ có được sự căm thù đối với tầng lớp giàu có hơn, tức tầng lớp trí thức, địa chủ, phú nông, để rồi họ đứng lên, lấy số đông người dân nghèo đó để đả phá, chỉ trích, đấu tố những người thuộc tầng lớp giàu. Chúng tôi sẽ trưng bày những văn bản đó, trong đó có những văn bản nói rằng cứ mỗi 1.000 người thì phải xử tử 1 người. Xưa nay người ta hay nói cải cách ruộng đất giết chóc nhiều lắm nhưng không mấy ai hiểu cụ thể nó có những con số như vậy. Nó là một quota, và sau này có một quota nữa là mỗi xã thì phải có 5% địa chủ”.
Theo nhà nghiên cứu lịch sử của Đại học Kỹ thuật Texas , chính những quota mà các cán bộ xã huyện phải nằm lòng để thực hiện theo chỉ thị đã dẫn đến biết bao người dân và gia đình họ bị vu oan để đáp ứng những “chỉ tiêu” này.
Với chủ đề di cư, GS. Alex Thái cho biết cuộc triển lãm sẽ trưng bày những văn bản của hai nhà nước: Dân chủ Việt Nam Cộng hoà, tức nhà nước Cộng sản, và Việt Nam Cộng Hoà.
“Một số người Bắc ra đi năm 1975 hoặc đi vượt biên sau năm 1976 thì họ cũng là những người đã di cư từ Bắc vào Nam (năm 1954) cho nên nó có sự móc nối về lịch sử. Thứ hai, nó giúp định nghĩa chữ tự do trong lịch sử Việt Nam như thế nào”, Giáo sư Hoàng Anh Tuấn, giảng dạy về Lịch sử tại Đại học Pepperdine, Mỹ, một trong những diễn giả khách mời của hội thảo, nói về nội dung mà ông tham gia trình bày.
Đến xem triển lãm, người xem có dịp để tìm hiểu và hình dung việc chính phủ miền Nam tiếp nhận và quản trị gần một triệu người miền Bắc di cư vào Nam như thế nào. Họ đã phải phân chia người dân ra sao, lập ra các trại tiếp thu người, chi tiền như thế nào cho các gia đình, chia máy may, dụng cụ làm nông… ra sao để các gia đình ổn định cuộc sống ở vùng đất mới, thậm chí họ có thể dò tìm cả tên người thân nếu có trong danh sách hàng ngàn cái tên của những người di cư năm 1954 đã được chính quyền Việt Nam Cộng Hoà phân bổ về các địa phương.
Theo Hoạ sĩ Châu Thuỵ, cuộc triển làm chính là cơ hội để mọi người học hỏi để biết thêm “thế nào là chế độ Cộng sản”, mà ảnh hưởng của nó có thể nhìn thấy đến tận ngày nay trong chính sách đất đai hay những vấn đề tiêu cực về mặt xã hội.
Cho thế hệ trẻ và tương lai người Việt
Cuộc triển lãm và hội thảo có sự góp mặt của nhiều nhà nghiên cứu về Việt Nam, kèm theo chương trình chiếu phim, diễn kịch… được mở cửa miễn phí cho công chúng.
Các nhà tổ chức cho biết cuộc triển lãm được thực hiện khi họ nhìn thấy những góc khuất lịch sử và nhu cầu về việc trình bày lịch sử một cách trung thực cho cộng đồng, đặc biệt cho thế hệ trẻ, nhưng người được sinh ra sau khi chiến tranh Việt Nam đã kết thúc.
“Sau những buổi hội thảo và các cuộc triển lãm, có đến 80-90% các em lớn lên ở đây không hề biết tại sao bố mẹ ra đi”, họa sĩ Châu Thuỵ chia sẻ. “Cách đây mấy ngày, có một nhóm bạn trẻ tới đây và thú thật là bố mẹ họ đi vượt biên nhưng hỏi thì không bao giờ nói. Có thể những người đi vượt biên, đi tù cải tạo họ bị vấn đề về tâm lý nên không muốn kể lại quá khứ đau thương của họ. Thành ra, Viện Bảo Tàng là câu trả lời cho các em”.
GS. Hoàng Anh Tuấn lưu ý thêm về vấn đề trình bày. Ông nói: “Người Việt Nam khi gặp nhau bên Mỹ thường chú trọng nói tiếng Việt, nhưng hội thảo này có tiếng Anh nữa, vừa tiếng Việt vừa tiếng Anh nên ngôn ngữ rất thuận tiện cho các bạn trẻ. Ngoài ra, những bạn trẻ sinh ra và lớn lên tại Việt Nam rồi qua đây du học, chính quyền đã không dạy họ về một số vấn đề lịch sử như chống Cộng, Việt Nam Cộng Hoà… nên các em cũng nên tham dự để hiểu thêm về lịch sử của mình”.
Đối với hoạ sĩ Châu Thuỵ và Viện Bảo Tàng, việc tổ chức triển làm là một cơ hội và cũng là trách nhiệm phải làm. Vì theo lời ông, “mình ở nước tự do và mình có thể làm được những chuyện mà các bạn trẻ trong nước không thể làm được, nên chúng ta làm cho họ”.