Tranh đấu cho dân chủ ở Hong Kong. Ảnh: AP Photo/Vincent Yu

Lời tòa soạn

Trung Quốc vừa thông qua Luật an ninh Hong Kong (Hong Kong Security Law, có hiệu lực từ ngày 1/7/2020,) với số phiếu tuyệt đối (162/162). Đồng thời, Hoa Kỳ hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong, một trong những cơ chế giúp Hong Kong duy trì vị thế kinh tế đặc biệt của mình đối với Trung Quốc: một cửa ngõ về mặt tài chính, thương mại và kỹ thuật để kết nối Trung Quốc với Hoa Kỳ.

Tạp chí Nghiên cứu Việt Mỹ xin giới thiệu một số bài phỏng vấn nhanh Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, Đại học George Mason, với bài “Một khi lưu vong, các nhà dân chủ Hong Kong sẽ phải đấu tranh cho cả Trung Quốc”Giáo sư Vũ Tường, Đại học Oregon với bài “Hong Kong không phải là khúc xương Trung Quốc dễ nuốt”, và Tiến sĩ Nguyễn Quang A với bài “Phong trào dân chủ Hong Kong đặt mục tiêu quá cao”, về phong trào đấu tranh cho dân chủ của giới trẻ Hong Kong. 

Xin cảm ơn Giáo sư Vũ Tường đã nhận lời chia sẻ các nhận định của mình với Tạp chí. Xin Giáo sư giải thích về hai bước đi gần đây nhất của Trung Quốc và Hoa Kỳ đối với Hong Kong: China thông qua Luật an ninh Hong Kong, còn Hoa Kỳ chấm dứt quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong. 

Giáo sư Vũ Tường

Trong vài năm qua Chính phủ Trung Quốc đang lo sợ nhiều hơn về việc Hong Kong thoát khỏi sự kiểm soát của họ qua phong trào đòi dân chủ và độc lập ngày càng lớn mạnh ở đó. Luật mới giúp họ đàn áp phong trào đó dễ dàng và mạnh mẽ hơn. Luật mới cũng thể hiện xu hướng chung của lãnh đạo Trung Quốc dưới “triều đại” Tập Cận Bình: họ theo đuổi chủ nghĩa dân tộc rõ rệt và quyết liệt hơn để khẳng định vị thế của Trung Quốc trên thế giới.

Về phía Hoa kỳ, chính sách đối với Trung Quốc từ khi Tổng Thống Donald Trump lên nắm quyền đã thiên về đối đầu nhiều hơn là nhường nhịn như trước kia, cả về kinh tế lẫn quân sự. Chính sách mới thể hiện quan điểm “nước Mỹ trên hết” (American First) và chiến lược ngăn chặn không để Trung quốc lợi dụng Mỹ để vượt lên Mỹ. “Nước Mỹ trên hết” thực ra là một kiểu chủ nghĩa dân tộc, còn chiến lược ngăn chặn là phản ứng của Mỹ đối với chính sách của Tập Cận Bình.

Hong Kong một thời gian dài là cửa ngõ cho China đi ra thế giới, cả về tài chính, tri thức và kinh nghiệm. Tung ra Luật an ninh Hong Kong, phải chăng China chấp nhận hy sinh trung tâm kinh tế, văn hóa này? 

Giáo sư Vũ Tường

Theo tôi, giá trị của Hong Kong không chỉ là tổng sản lượng (GDP) mà là các yếu tố kinh tế văn hoá thương mại có bề dày lịch sử. Với thị trường chứng khoán lâu đời, vị trí trung tâm trong khu vực về tài chính, kinh doanh, và vận tải, và mạng lưới liên kết chặt chẽ với tư bản Hoa kiều ở khắp Đông Nam Á và Đài Loan, Hong Kong vẫn còn đem lại lợi ích quan trọng cho nền kinh tế Trung Quốc kể cả sau khi bị Mỹ bỏ ưu đãi về kinh tế.

Hơn nữa, vấn đề không chỉ là vị trí kinh tế tương đối của Hong Kong thay đổi theo thời gian so với đại lục, mà còn là niềm tự hào dân tộc và thái độ coi thường/kình địch với Mỹ và phương Tây của thế hệ lãnh đạo hiện nay của Trung Quốc so với thế hệ của Đặng Tiểu Bình, người cầm quyền năm 1997 khi Hong Kong được chuyển giao cho Trung Quốc. 

Vả lại, kinh tế Hong Kong có giàu đến đâu nhưng nếu Hong Kong độc lập thì chẳng nghĩa lý gì cho Trung Quốc. 

China luôn biết “một mũi tên trúng hai đích”, tính toán nhiều bài toán cùng một lúc. Đã xử lý xong Hong Kong, họ có thể tính toán như thế nào về vấn đề Hong Kong trong tương lai với các vấn đề khác ở châu Á như Biển Đông hay Đài Loan? 

Giáo sư Vũ Tường

Hong Kong không phải khúc xương dễ nuốt, và có lẽ còn khá lâu mới có thể nói Trung Quốc “đã xử lý xong” Hong Kong. 

Thậm chí với đạo luật mới, tôi cho rằng Trung Quốc vẫn chưa dám công khai mạnh tay với Hong Kong vì vẫn còn muốn thu phục Đài Loan và e ngại phản ứng của phương Tây. 

Ban lãnh đạo Trung Quốc có lẽ đã nhận ra sự phá sản của mô hình “một quốc gia, hai chế độ”, nhưng trước mắt họ chưa nghĩ ra mô hình khác, và tình hình ở Đài Loan cho thấy mô hình này vẫn có thể phần nào chiêu dụ được một bộ phận dân Đài. 

Về phía phong trào dân chủ ở Hong Kong, vẫn còn quá sớm để có thể nói họ đã bỏ cuộc. 

Sau khi China công bố Luật an ninh Hong Kong, Đảng Demosistō tuyên bố ngừng hoạt động, các lãnh đạo của mình như Hoàng Chi Phong (Joshua Wong), La Quán Thông (Nathan Law), Ngao Trác Hiên (Jeffrey Ngo), Chu Đình (Agnes Chow Ting) xin ra khỏi Đảng và rời khỏi Hong Kong. Giáo sư có phán đoán gì về quyết định và chiến lược của họ trong tương lai?

Giáo sư Vũ Tường

Chúng ta không biết những nhà hoạt động Hong Kong đang tính toán thế nào. Trước mắt có lẽ họ sẽ hoạt động kín đáo hơn để tự bảo vệ. Lưu vong không phải là con đường duy nhất, và tôi nghĩ cũng có người chấp nhận trả giá để ở lại. Đối với phần đông người dân Hong Kong, có lẽ họ vẫn chờ xem. Trước mắt phong trào chắc chắn sẽ im ắng hơn.

Trong lời tuyên bố ngưng hoạt động, Đảng Demosistō cho biết các thành viên lãnh đạo Đảng sẽ tiếp tục chiến đấu cho nền dân chủ Hong Kong ở những trận tuyến khác. Theo ông, trong tình thế mới này, họ có thể tranh đấu trên những trận tuyến nào? 

Giáo sư Vũ Tường

Họ có thể tìm kiếm thêm ảnh hưởng trong giới kinh doanh, tiểu chủ, trí thức, công nhân, viên chức, sinh viên học sinh, lao động thành thị. Phong trào có thể bột phát trở lại và thậm chí còn bùng nổ lớn hơn nếu chính phủ hay cảnh sát Hong Kong tính toán sai lầm (như vụ luật dẫn độ) hay sử dụng bạo lực không cần thiết. 

Theo Giáo sư, việc các bạn trẻ Hong Kong đẩy mạnh cuộc tranh đấu trong khoảng 5 năm qua cùng giai đoạn xung đột Mỹ – Trung bắt đầu căng thẳng hơn có quan hệ gì với nhau không? 

Giáo sư Vũ Tường

Hai việc có quan hệ gián tiếp. Căng thẳng trong quan hệ Mỹ-Trung và chính sách tăng cường kiểm soát Hong Kong của chính quyền Trung Quốc đều có một phần nguyên nhân từ chủ nghĩa dân tộc gia tăng ở Trung Quốc. Chính sách đó kích thích phong trào đòi dân chủ và độc lập cho Hong Kong. Cũng có thể một số nhân vật lãnh đạo phong trào mong có được sự ủng hộ lớn hơn của Mỹ và đẩy phong trào đi xa hơn, làm trầm trọng thêm căng thẳng Mỹ-Trung.

Liệu chúng ta có thể phán đoán rằng, các bạn trẻ Hong Kong hy vọng khi Mỹ Trung đẩy cao xung đột, họ sẽ phải tìm kiếm những điểm để nhượng bộ lẫn nhau, và Hong Kong có thể giành được nhiều quyền tự do hơn trong cuộc tương nhượng này? Khi hủy bỏ quy chế thương lại đặc biệt cho Hong Kong, Mỹ (cũng như các nước châu Âu) còn những công cụ nào để có thể giúp Hong Kong?

Giáo sư Vũ Tường

Tôi không cho rằng các bạn trẻ Hong Kong nghĩ rằng Trung Quốc sẽ nhượng bộ Mỹ ở Hong Kong để đổi lấy những thứ khác từ Mỹ. Họ vận động Mỹ và các nước Âu châu để thu hút sự ủng hộ của thế giới và tạo áp lực lên Bắc Kinh. Khi Mỹ huỷ bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong để phản đối đạo luật an ninh mới, và Anh, Úc ủng họ Mỹ, họ đã thành công! 

Đây sẽ là một cuộc tranh đấu lâu dài. Dù trước mắt Bắc Kinh có gia tăng đàn áp, Mỹ và phương Tây còn vô số đòn trừng phạt Trung Quốc khác có thể gián tiếp giúp cho Hong Kong: ủng hộ Đài Loan, Tân Cương, và Tây Tạng; tạo áp lực lên các tập đoàn ngân hàng và các hãng vận tải Mỹ để họ rút khỏi Hong Kong; gia tăng kiểm soát chuyển giao kỹ thuật cho Trung Quốc; và những cách khác để cô lập Trung Quốc trên thế giới. 

Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư Vũ Tường.

Nguồn: US-VN Research Center

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng: Một khi lưu vong, các nhà dân chủ Hong Kong sẽ phải đấu tranh cho cả Trung Quốc

 

 

(Người dân Hong Kong tưởng niệm thảm sát Thiên An Môn, ngày 4 tháng 6, 1989-2020. Ảnh: MSN)

Lời tòa soạn

Trung Quốc vừa thông qua Luật an ninh Hong Kong (Hong Kong Security Law, có hiệu lực từ ngày 1/7/2020,) với số phiếu tuyệt đối (162/162). Đồng thời, Hoa Kỳ hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong, một trong những cơ chế giúp Hong Kong duy trì vị thế kinh tế đặc biệt của mình đối với Trung Quốc: một cửa ngõ về mặt tài chính, thương mại và kỹ thuật để kết nối Trung Quốc với Hoa Kỳ.

Tạp chí Nghiên cứu Việt Mỹ xin giới thiệu một số bài phỏng vấn nhanh Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, Đại học George Mason, với bài “Một khi lưu vong, các nhà dân chủ Hong Kong sẽ phải đấu tranh cho cả Trung Quốc”Giáo sư Vũ Tường, Đại học Oregon với bài “Hong Kong không phải là khúc xương Trung Quốc dễ nuốt”, và Tiến sĩ Nguyễn Quang A với bài “Phong trào dân chủ Hong Kong đặt mục tiêu quá cao”, về phong trào đấu tranh cho dân chủ của giới trẻ Hong Kong. 

Xin cảm ơn Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng đã nhận lời chia sẻ những nhận xét của mình về các diễn biến gần đây ở Hong Kong. Giáo sư nhận định thế nào về vị trí của Hong Kong trong mắt China và Hoa Kỳ? 

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Đối với Trung Quốc, các cuộc biểu tình lớn đòi dân chủ chống Băc Kinh do giới trẻ Hong Kong chủ xướng trong mấy năm gần đây khiến các nhà cầm quyền Trung Quốc lo ngại về ảnh hưởng lan tỏa của nó. Ở Hong Kong nó có thể dẫn đến việc đòi hoàn toàn tư trị với Trung Quốc trong trường kỳ. Hơn nữa, đòi hỏi dân chủ ở Hong Kong thành công có thể khuyên khích đòi hỏi dân chủ ơ trong nước, đe dọa quyền lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Vì thế, Trung Quôc cần phải rập tắt phong trào này. Lơi dụng thời gian quốc tế bận tâm đối phó với Covid-19, Trung Quốc ra tay trước, đặt thế giới trước “tình trạng đã rồi.” Việc cách ly vì đại dịch khiến việc tụ tập đông người biểu tình khó khăn hơn, và chính quyền cũng dễ cô lập, đe dọa, và bắt giữ nhưng người chống đối.

Đối với Hoa Kỳ, hành động trắng trợn của Trung Quốc gây công phẫn trong giới chính trị gia Mỹ thuộc cả hai đảng, buộc chính quyền Trump phải tuyên bố sẽ ra chế tài, hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong. Đây mới chỉ là phản ứng trước một viêc không ngăn cản đươc. Phản ứng này không nằm trong một chiến lược có đầu có đuôi, vì trong nội bộ chính quyền Trump có những chia rẽ về chính sách đối với Trung Quốc. Ngay cả một sách lược quan trọng như “Khu vực Ân Đô-Thái Bình Dương Tự Do và Mở” (Free and Open Indo-Strategic –FOIP) cũng bị cựu cố vân an ninh của Tổng Thống Trump coi nhẹ, phê phán rằng đó là “một khẩu hiệu, không phải là một sách lược.” (A bumper sticker is not a stragegy).

Thưa Giáo sư, China tính toán hai mặt kinh tế và chính trị như thế nào đối với vấn đề Hong Kong? 

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Trung Quốc quyết định và hành động chủ yếu vì nhu cầu chính trị hơn là kinh tế. Trung Quốc chấp nhận thiệt hại kinh tế và cả “quyền lực mềm” của mình để chặn không cho tình hình ở Hong Kong đi quá xa tầm kiểm soát của trung ương. Vi thế thương mại của Hong Kong tuy sẽ không còn như trước, nhưng nó vẫn là một trung tâm thương mại quan trong của Trung Quốc, và các nước sẽ tiếp tục giao thương với Hong Kong.

China tuyên truyền không ngừng nghỉ cho ý thức hệ “thống nhất tổ quốc”. Hong Kong, Đài Loan, Biển Đông có vị trí như thế nào trong ý thức hệ này?

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Luật an ninh Hong Kong chỉ là khởi đầu của các biến đổi ở Hong Kong. Sự việc còn đang tiếp diễn. Các đối tượng của ước mơ “thống nhất Trung Quốc”, ngoài Tây Tạng, Tân Cương, còn có Hong Kong, Đài Loan và vùng biển đảo trong “đường 9-đoạn” trên Biển Đông. Trước Hong Kong, Trung Quốc cũng đã có tác động trong hai vùng này. Vụ Hong Kong sẽ làm họ bận tâm một thời gian, rồi họ sẽ tiếp tục ước mơ “thống nhất” của họ. 

Sau Hong Kong, Đài Loan sẽ nhận đươc sự ủng hộ quan trọng và tăng vọt từ các nhà lãnh đạo và quân sự của Mỹ, cùng với quyết tâm gia tăng của dư luận Đài Loan về nhu cầu tách rời khỏi đại lục vì họ không còn ảo tưởng về lời hứa “một quốc gia, hai chế độ”. Vì thế, Đài Loan sẽ là một đối tượng quan trọng nhưng khó nhằn của Trung Quốc. Biển Đông thì tương đối dễ dàng hơn, nhất là trong nhiệm kỳ của Tổng Thống Trump.

Giáo sư nhận xét như thế nào về tương lai của các bạn trẻ lãnh đạo phong trào dân chủ Hong Kong? Một số lãnh đạo chủ chốt đã tuyên bố lưu vong khỏi Hong Kong.

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Lưu vong không phải là con đường tốt nhất, nhưng là con đường an toàn nhất trước đợt bắt bớ và giam giữ, có thể là thủ tiêu sắp tới. Khi các lãnh đạo chống đối bị loại, người dân sẽ phải tự thích ứng. Trung Quốc có thể cho họ hưởng một số quyền chính trị mà người dân trong lục địa không có, trừ khi họ có hành động đe dọa vị thế lãnh đạo của đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Trong lời tuyên bố ngưng hoạt động, ngay sau khi China công bố Luật an ninh Hong Kong, Đảng Demosistō, tổ chức lãnh đạo các cuộc đấu tranh dân chủ nhiều năm qua, cũng nói các thành viên lãnh đạo Đảng sẽ tiếp tục đấu tranh cho nền dân chủ Hong Kong ở những trận tuyến khác. Theo Giáo sư, họ có thể làm gì trong tình thế mới này?

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Khi đã ra ngoài nước, họ không thể chỉ tranh đấu cho dân chủ Hong Kong mà phải gồm thêm với việc tranh thủ dân chủ cho người dân Trung Quốc, đồng thời, củng cố cho sự độc lập và tư thế của Đài Loan như một Trung Quốc dân chủ, so sánh với một Trung Quốc độc tài. 

Đài Loan và Hoa Kỳ đã chuẩn bị các đạo luật để tiếp nhận di dân Hong Kong, nhất là các thành phần ưu tú. Những người này sẽ được giúp đỡ để có môi trường hoạt động thuận tiện hơn.

Nếu ở trong nước, họ sẽ phải đương đầu với đàn áp, đe dọa và tù đầy. Nhưng nếu tranh đấu khéo léo, người Hong Kong có thể được hưởng một tự do mà dân lục địa không có, miễn là Trung Quốc không coi đòi hỏi của họ đe dọa quyền lãnh đao của đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Theo Giáo sư, căng thẳng Mỹ Trung những năm gần đây có tác động gì đến cuộc đấu tranh của người dân Hong Kong hay không, vốn cũng trở nên mạnh mẽ trong cùng một khoảng thời gian đó?

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Tôi không nghĩ có liên hệ trực tiếp giữa phong trào dân chủ ơ Hong Kong với căng thẳng trong xung đột Mỹ-Trung. Căng thẳng Mỹ Trung hiện nay chỉ có tính cách biểu kiến. Ông Trump thích Tập Cận Bình và cần một thương ước với Trung Quốc. Ông ấy không để ý đến dân chủ và nhân quyền. Trong môt cuộc điện đàm với Chủ tịch Tập về vấn đề thương mại ngày 18 tháng 6 năm 2019, chính Tổng Thống Trump đã nói rằng ông coi Hong Kong là “vấn đề nội bộ” của Trung Quốc.

Vậy theo Giáo sư, từ nay, người Hong Kong còn có thể hy vọng vào sự trợ giúp của Mỹ và châu Âu hay không? 

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng:

Những người dân chủ Hong Kong không thể kỳ vọng nhiều ở chính quyền Mỹ trong giai đoạn này. Tập Cận Bình đã chọn đúng thời điểm để hành động.

Xin chân thành cảm ơn Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng. 

Nguồn: US-VN Research Center

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: Phong trào dân chủ Hong Kong đặt mục tiêu quá cao

 

 

(Khẩu hiệu “Hong Kong độc lập” trong một cuộc tranh đấu cho dân chủ của thanh niên Hong Kong. Ảnh: Nikkei)

Lời tòa soạn

Trung Quốc vừa thông qua Luật an ninh Hong Kong (Hong Kong Security Law, có hiệu lực từ ngày 1/7/2020,) với số phiếu tuyệt đối (162/162). Đồng thời, Hoa Kỳ hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong, một trong những cơ chế giúp Hong Kong duy trì vị thế kinh tế đặc biệt của mình đối với Trung Quốc: một cửa ngõ về mặt tài chính, thương mại và kỹ thuật để kết nối Trung Quốc với Hoa Kỳ.

Tạp chí Nghiên cứu Việt Mỹ xin giới thiệu một số bài phỏng vấn nhanh Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, Đại học George Mason, với bài “Một khi lưu vong, các nhà dân chủ Hong Kong sẽ phải đấu tranh cho cả Trung Quốc”Giáo sư Vũ Tường, Đại học Oregon với bài “Hong Kong không phải là khúc xương Trung Quốc dễ nuốt”, và Tiến sĩ Nguyễn Quang A với bài “Phong trào dân chủ Hong Kong đặt mục tiêu quá cao”, về phong trào đấu tranh cho dân chủ của giới trẻ Hong Kong. 

Xin cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Quang A đã nhận lời chia sẻ một số nhận xét của mình về những diễn biến mới đây ở Hong Kong. Theo ông, vì sao Trung Quốc siết chặt các quyền tự do dân chủ ở Hong Kong, bằng việc thông qua Luật an ninh Hong Kong (Hong Kong Security Law) có hiệu lực từ ngày 1/7/2020?

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Theo tôi Trung quốc siết chặt Hong Kong vì vài lý do:

  • a) Thứ nhất sau khi Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương bị hạ bệ, tức là trong và sau vụ Thiên An Môn 1989, Trung quốc đã nhất quyết không đi theo hay học hỏi mô hình dân chủ tự do Tây phương và dưới thời Tập Cận Bình việc này được đẩy mạnh lên tầm cao mới. Mặt khác trong 23 năm qua vị thế kinh tế của Trung quốc trên thế giới đã khác hẳn, và phần của Hong Kong hay vai trò “cửa ngõ” của Hong Kong cũng đã giảm đáng kể.
  • b) Trong khi đó Hong Kong đã thuộc về Trung quốc từ 23 năm nay và những sự kiện trong những năm gần đây nhất là năm 2019 đã như giọt nước tràn ly đối với Bắc Kinh. Lẽ ra phong trào dân chủ Hong Kong phải có chiến lược thích hợp hơn, uyển chuyển hơn, thí dụ phải thừa nhận sự thực rằng Hong Kong là phần của Trung quốc và như thế phải hiểu hoàn cảnh của mình để đấu tranh ôn hoà hơn để dân chủ hoá từ từ Hong Kong ở mức độ Bắc Kinh có thể chấp nhận được nhằm làm gương cho các nơi khác (tức là đặt mục tiêu dân chủ hoá Trung quốc lên hàng đầu chứ không phải Hong Kong và phải tìm cách khéo léo để kết nối với phong trào ở Trung hoa đại lục) thay cho việc chỉ đòi dân chủ cho Hong Kong và phải tránh xa bạo lực mà phong trào đáng tiếc đã để xảy ra trong 2019. Chiến thuật huy động ở Hong Kong 2019 là rất hay nhưng chiến lược có lẽ chưa sát với “so sánh lực lượng” thực tế cho nên đã làm cho Bắc Kinh hoảng sợ (khéo là phải làm cho có sự cải thiện dân chủ mà Bắc Kinh có thể chấp nhận được nhưng không làm Bắc Kinh hoảng sợ).

Thưa Tiến sĩ Nguyễn Quang A, trong tương lai các nước phương Tây có khả năng hỗ trợ được gì cho cuộc tranh đấu của các bạn trẻ Hong Kong?

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Các nước phương Tây cũng chỉ nói mồm chứ thực ra không làm được gì mấy với Trung quốc liên quan đến Hong Kong, nhất là trong bối cảnh cả Mỹ lẫn Anh và EU đang bị rối bời với Covid-19 và khủng hoảng kinh tế đi kèm. Họ phải lên tiếng (vì không lên tiếng hay hành động gì thì quá ôi mặt) nhưng thực tế những hành động đó không ảnh hưởng đến quyết tâm của Bắc Kinh. (So sánh với việc Nga sáp nhập Crimea còn nghiêm trọng hơn nhiều mà các nước phương Tây có làm được gì để lật lại ván cờ). 

GDP của Hong Kong giờ đây là hơn 362 tỷ USD, chiếm khoảng 2,6 % GDP của toàn China (13,000 tỷ USD), cũng chỉ trên dưới hai thành phố lớn khác của Trung Quốc là Thượng Hải khoảng 450 tỷ USD và Thâm Quyến (Shenzhen) là 340 tỷ USD. Phải chăng, “điểu tận cung tàng”, khi xiết chặt quyền tự do dân chủ của Hong Kong, Trung Quốc đã sẵn sàng chấp nhận phế bỏ thành phố này hoặc xây dựng lại nó theo ý mình?

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Đúng là thiệt hại kinh tế ở Hong Kong bây giờ (giả sử như có giảm đi 50%) là hoàn toàn có thể chịu đựng được đối với Trung quốc. Bắc Kinh chắc chắn có tính toán nhiều yếu tố, trong đó yếu tố kinh tế, vai trò “cửa ngõ” của Hong Kong. Nhưng những yếu tố này không thấm tháp gì so với cái gọi là “an ninh quốc gia” mà thực ra là “an ninh của Đảng Cộng sản Trung Quốc”, tức là khía cạnh quyền lực chính trị mới là chính!

Nếu như có thể coi đã China đã xử lý xong cuộc đấu tranh cho tự do dân chủ ở Hong Kong, thì mục tiêu tiếp theo của họ có thể là gì? Đài Loan, Biển Đông hay mục tiêu nào khác? 

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Trong mọi trường hợp, Hong Kong là một phần của Trung quốc, chí ít theo thoả thuận giữa Trung quốc và Anh, và được thế giới công nhận. Hong Kong gắn liền với Trung quốc, Hong Kong không có quân đội riêng. 

Ngược lại Đài Loan tách biệt khỏi Trung Hoa đại lục bởi biển, Đài Loan có quân đội riêng và trên thực tế là một quốc gia tách biệt khỏi Trung quốc. Tôi không nghĩ Trung quốc sẽ xâm chiếm Đài Loan bằng vũ lực (một vài đảo trong khu vực Kim Môn Mã Tổ hay đảo Ba Bình ở Biển đông thì có thể nhưng khả năng cũng không cao). Bắc Kinh không ngu dại. Họ chỉ dùng võ mồm và các biện pháp kinh tế, văn hoá, thông tin, ngoại giao,… để tìm cách làm suy yếu Đài Loan và tiến tới thống nhất hay công nhận Đài Loan độc lập trong tương lai rất dài mà thôi (họ tính nhiều chục năm, hay trăm năm). 

Biển Đông có thể căng thẳng hơn, và tình hình thực sự phụ thuộc vào các nước trong khu vực và thái độ và hành động của Mỹ, Nhật, Australia (hãy nhớ Trung quốc chiếm bãi cạn Scarborough mới cách đây 8 năm, năm 2012), cho nên nếu tình hình trong nước Trung quốc căng thẳng thì khả năng Bắc Kinh “xuất cảng” căng thẳng ra các nước láng giềng là rất cao (hãy nghĩ đến xung đột gây đổ máu gần đây giữa Trung quốc và Ấn Độ).

Ngay sau khi China công bố Luật an ninh Hong Kong, ngày 30 tháng 6 năm 2020, trên trang Facebook của mình, Đảng Demosistō, tổ chức chính trị lãnh đạo các cuộc đấu tranh cho dân chủ của Hong Kong nhiều năm qua, đã cho biết các lãnh đạo Đảng như Tổng bí thư Hoàng Chi Phong (Joshua Wong), Ủy viên Ban thường vụ như La Quán Thông (Nathan Law) và Ngao Trác Hiên (Jeffrey Ngo), Chu Đình (Agnes Chow Ting) xin ra khỏi Đảng và rời khỏi Hong Kong. Đảng cũng tuyên bố đóng cửa và ngừng hoạt động. Chu Đình tuyên bố ngày 30 tháng 6 là sẽ rời khỏi HK ngay trong ngàyXin Tiến sĩ Nguyễn Quang A giải thích nguyên nhân của những động thái chính trị này. Phải chăng lưu vong là con đường duy nhất để những lãnh đạo chính trị này có thể tiếp tục giữ vững tinh thần tự do của người Hong Kong và đấu tranh cho lý tưởng của mình? Còn về phần đông người dân Hong Kong thì sao, có thể có những lựa chọn nào cho họ trong những ngày sắp tới?

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Có lẽ do không đánh giá đúng “tương quan lực lượng” và chiến lược hành động chưa thật phù hợp với tình hình (xem A:1b) cho nên khi bên kia (ĐCSTQ) tỏ ra quyết đoán hơn rất nhiều thì các lãnh tụ phong trào Hong Kong mới nhận ra mối nguy hiểm thực sự và họ đã hành động như vậy.

Lưu vong thì giữ được tự do cho bản thân chứ cho nhân dân Hong Kong thì không. Tất nhiên họ vẫn có thể tiếp tục đấu tranh từ nước ngoài, từ Đài Loan nhưng sẽ không thể hiệu quả bằng ở tại quê hương (nhưng ở lại thì phải chấp nhận hy sinh và phải thay đổi chiến lược: cuộc đấu tranh cho dân chủ ở Hong Kong nói riêng và Trung quốc nói chung còn rất dài và vô cùng gian khổ). 

Giá như phong trào ở Hong Kong đã không đặt mục tiêu quá cao (thậm chí đòi Hong Kong độc lập, một điều không thể), uyển chuyển hơn, ôn hoà hơn và kiên nhẫn hơn và kết hợp với phong trào phong trào công dân của Hứa Chí Vĩnh. (Xin xem cuốn sách “Cuộc đấu tranh vì dân chủ ở Trung Hoa lục địa, Đài Loan và Hồng Kông” của Andreas Fulda để rõ hơn). Người dân Hong Kong, các nhà hoạt động Hong Kong chắc chắn sẽ phải KIÊN TRÌ tiếp tục đấu tranh một cách sáng tạo trong hoàn cảnh mới.

Trong lời tuyên bố nói trên, Đảng 香港眾志 Demosistō cũng nói các thành viên lãnh đạo Đảng sẽ tiếp tục chiến đấu cho nền dân chủ Hong Kong ở những trận tuyến khác. Có những lãnh đạo của phong trào dân chủ Hong Kong như Hà Quế Lam (何桂藍 Gwyneth Ho) tuyên bố vẫn ở lại Hong Kong chiến đấu, như cam kết từ trước,  Theo ông, trong tình thế mới này, họ có thể tranh đấu trên những trận tuyến nào?

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Chắc chắn các nhà hoạt động Hong Kong biết rõ hơn tôi và với tư cách một người quan sát từ Hà Nội tôi không đủ tư cách để khuyên nên thế nào. Tuy nhiên như tôi đã đưa ra vài nhận xét cá nhân trong A1b) hay A4 ở trên và đó chỉ là những nhận xét chủ quan có thể không thích hợp. Giả như có sự tiếp xúc với họ để thảo luận, học hỏi lẫn nhau thì bổ ích hơn nhiều.

Các bạn trẻ lãnh đạo phong trào dân chủ Hong Kong đã duy trì phong trào từ khoảng chục năm trước, và đẩy mạnh cuộc tranh đấu trong khoảng 5 năm qua, khi xung đột Mỹ – Trung bắt đầu căng thẳng hơn. Theo ông, hai việc này, phong trào dân chủ Hong Kong dâng cao và quan hệ Mỹ Trung trở nên căng thẳng, có quan hệ gì với nhau không? 

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Tôi nghĩ không có quá nhiều quan hệ giữa phong trào HK và sự căng thẳng Mỹ-Trung bởi vì phong trào đã bắt đầu ít nhất từ 20 năm trước còn quan hệ Mỹ-Trung căng thẳng thực sự chỉ mới 4 năm nay. Vấn đề cốt yếu vẫn là tương quan lực lượng trong nước Trung quốc (mà HK là một phần) chứ tác động bên ngoài chỉ là phụ (tất nhiên sự ủng hộ quốc tế là rất quan trọng và các nhà hoạt động HK đã làm rất tốt việc này). 

Liệu chúng ta có thể phán đoán rằng, các bạn trẻ Hong Kong hy vọng khi Mỹ Trung đẩy cao xung đột, họ sẽ phải tìm kiếm những điểm để nhượng bộ lẫn nhau, và Hong Kong có thể giành được nhiều quyền tự do hơn trong cuộc tương nhượng này? Nhưng khi Mỹ hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong thì phải chăng Mỹ không còn gì để tiếp tục thương lượng, chiến lược của các bạn trẻ Hong Kong cũng phá sản? Như vậy, có thể nói việc Hoa Kỳ hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong là một sự bỏ rơi Hong Kong cho Trung Quốc một mình một chợ xử lý hay không? Từ nay, liệu người Hong Kong còn có thể hy vọng vào sự trợ giúp của Mỹ và châu Âu hay không? 

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Tôi không biết họ có phán đoán thế không. Trao đổi với họ thì mới rõ. Tuy vậy, tôi vẫn nhấn mạnh tương quan lực lượng giữa ĐCSTQ và phong trào dân chủ Trung quốc (trong đó Hong Kong là một phần) mới là nhân tố quan trọng nhất. Ai đi hy vọng vào các lực lượng nước ngoài sẽ sớm bị thất vọng. 

Tất nhiên sự ủng hộ, sự mặc cả hay nhân nhượng trên trường quốc tế là quan trọng và các nhà hoạt động phải tận dụng, nhưng nếu nghĩ nhờ vào đó thì chẳng khác gì há miệng chờ sung, nhưng khi nội lực của phong trào trong nước không mạnh thì sung cũng rụng, nếu có rụng, ra ngoài chứ không vào miệng. 

Từ 1975 đến 1997, có khoảng 200 ngàn người Việt Nam tị nạn ở Hong Kong. Năm 1997, trước khi Hong Kong được trao trả về China, nhiều luật sư nhân quyền Hong Kong đã đấu tranh cho quyền lợi của người tị nạn Việt Nam. Cuộc đấu tranh đó đã giúp làm cho nền pháp quyền Hong Kong mạnh mẽ hơn, trưởng thành hơn, trước khi được trao trả về cho China. Cuộc đấu tranh cho người thiểu số (người Việt tị nạn) của Hong Kong do đó đã mang lại lợi ích chung cho cả Hong Kong. Chúng ta có thể có nhận xét gì từ sự trưởng thành của xã hội dân sự trong hai cuộc đấu tranh ở Hong Kong nêu trên? 

Tiến sĩ Nguyễn Quang A: 

Hong Kong đã là thuộc địa của Anh và di sản Anh đó về tự do, nhân quyền đã thấm sâu vào xã hội. Có lẽ việc đấu tranh giúp những người tị nạn Việt Nam cũng có phần của di sản đó và chính cuộc đấu tranh ấy lại cũng làm cho bản thân xã hội dân sự Hong Kong trưởng thành thêm. Tôi không biết kỹ về cuộc đấu tranh đó nên chỉ có thể bình luận sơ sài như vậy.

Tạp chí Nghiên cứu Việt Mỹ xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Quang A

Nguồn: US-VN Research Center

Durch die weitere Nutzung der Seite stimmst du der Verwendung von Cookies zu. Weitere Informationen

Die Cookie-Einstellungen auf dieser Website sind auf "Cookies zulassen" eingestellt, um das beste Surferlebnis zu ermöglichen. Wenn du diese Website ohne Änderung der Cookie-Einstellungen verwendest oder auf "Akzeptieren" klickst, erklärst du sich damit einverstanden.

Schließen