VIỆT KIỀU VỀ QUÊ: TÓC CÓ THỂ RỐI, NHƯNG CUỘC SỐNG CHƯA CHẮC ĐÃ RỐI
Mấy hôm nay tôi đọc được một câu khá vui: “Bây giờ người Việt trong nước còn sống sướng hơn Việt kiều. Sáng cà phê, chiều tập gym, ăn mặc sang chảnh. Việt kiều về nước thì tóc tai bù xù, quần áo lỗi mốt.”
Đọc xong tôi bật cười. Không phải vì giận, mà vì chợt nhận ra chúng ta đôi khi đang dùng một ly cà phê, một bộ quần áo và chút son phấn để đo chất lượng cuộc sống.
Nếu vậy thì kinh tế thế giới đơn giản thật: nước nào nhiều quán cà phê đẹp hơn thì nước ấy giàu hơn, ai mặc đẹp hơn thì người ấy hạnh phúc hơn, còn ai mặc giản dị chắc hẳn đang khổ. May mà các viện thống kê chưa đo GDP bằng số lượng người check-in.
Việt Nam đã thay đổi rất nhiều, và đó là điều đáng mừng. Sau nhiều năm xa quê, mỗi lần trở lại tôi đều thấy một đất nước năng động hơn: nhà hàng đẹp hơn, khách sạn nhiều hơn, dịch vụ nhanh hơn, taxi công nghệ tiện hơn, quán cà phê mọc lên khắp nơi.
Một bộ phận người dân có thu nhập rất tốt, đi du lịch, mua nhà, mua xe, dùng hàng hiệu và sống chẳng thua kém tầng lớp khá giả ở nhiều nước khác. Đó là sự phát triển có thật, không ai phủ nhận.
Nhưng từ “nhiều người Việt đang sống rất khá” đến “người Việt trong nước sống sướng hơn Việt kiều” là một khoảng cách rất xa. Bởi chất lượng sống của một đất nước không thể nhìn qua vài con phố sang trọng hay những bức ảnh đẹp trên mạng xã hội.
Muốn biết một xã hội sống thế nào, hãy nhìn vào người bình thường: người công nhân, người bán hàng, người về hưu, gia đình có hai đứa con, người vừa mất việc, người mắc bệnh, người chỉ có một khoản tiết kiệm nhỏ và chẳng may một tháng phải đối mặt với vài hóa đơn bất ngờ.
Chuyến về quê vừa rồi khiến tôi nhìn thấy hai Việt Nam rất khác nhau. Có những nơi sang trọng đến mức bạn có thể bước vào một nhà hàng, gọi một bữa ăn vài triệu đồng và chẳng cần suy nghĩ nhiều.
Nhưng chỉ cần đi ra khỏi khu trung tâm một chút, một cuộc sống khác lập tức hiện ra. Có lần tôi gặp một người đi taxi, chỉ vì phát sinh thêm 27.000 đồng tiền cầu đường mà nhất quyết không đi tiếp.
Hai mươi bảy nghìn đồng với người có thu nhập ở Tây Âu có thể chẳng đáng bao nhiêu, nhưng với một người đang phải tính từng khoản trong tháng, nó có thể là một khoản tiền khiến họ phải cân nhắc. Lúc ấy tôi mới nghĩ: mức sống thật sự đôi khi không nằm ở việc bạn mặc chiếc áo gì, uống ly cà phê bao nhiêu tiền, mà nằm ở việc bạn có thể mất bao nhiêu tiền mà lòng vẫn bình thản.
Và có một câu hỏi tôi cứ nghĩ mãi: Nếu cuộc sống trong nước đã thực sự thoải mái hơn rất nhiều so với phương Tây, tại sao giấc mơ đi du học, đi lao động, định cư và tìm cơ hội ở nước ngoài vẫn mạnh đến vậy? Tại sao nhiều gia đình vẫn chấp nhận vay tiền cho con đi Đức, Nhật, Hàn, Úc, Canada hay Mỹ? Tại sao những lời mời “đi Đức”, “đi Nhật”, “đi Úc” vẫn có người tìm đến? Chẳng lẽ tất cả những người ấy đều không biết Việt Nam có những quán cà phê rất đẹp?
Không. Bởi người ta đi không chỉ để tìm một mức lương cao hơn. Người ta còn đi tìm một hệ thống có thể bảo vệ mình khi cuộc đời không thuận lợi.
Một hợp đồng lao động rõ ràng. Một nền giáo dục mà cha mẹ không nhất thiết phải bán nhà để con có cơ hội. Một hệ thống y tế có thể đỡ mình khi bệnh nặng. Một khoản lương hưu khi về già. Một mạng lưới an sinh đủ để người thu nhập trung bình không lập tức rơi xuống đáy chỉ vì mất việc, tai nạn hay một căn bệnh bất ngờ.
Phương Tây tất nhiên không phải thiên đường. Người ở Đức vẫn phải làm việc, đóng thuế, trả tiền nhà, chịu mùa đông lạnh, chờ lịch khám và đối mặt với đủ thứ áp lực. Nhưng khác biệt nằm ở chỗ: khi cuộc sống xảy ra biến cố, bạn có bao nhiêu thứ để đỡ mình?
Còn chuyện Việt kiều về quê mặc quần jean, áo thun, đi sneaker, tóc buộc vội, mặt không son phấn rồi bị kết luận “bên Tây chắc khổ lắm” thì thật sự khiến tôi thấy buồn cười. Ở nhiều nơi, quần áo đơn giản chẳng phải dấu hiệu nghèo. Có những người rất giàu nhưng chẳng có nhu cầu chứng minh điều đó với người khác. Họ mặc gì thấy thoải mái thì mặc. Tóc rối thì buộc lên. Không trang điểm thì đi ra đường. Không phải vì họ không có tiền, mà đơn giản vì họ không còn nhu cầu dùng vẻ ngoài để báo cáo tình hình tài chính của mình.
Thật ra, ai thích son đỏ cứ son đỏ. Ai thích tóc uốn cứ uốn. Ai thích mặc đẹp, dùng hàng hiệu, ngồi cà phê sang trọng thì cứ tận hưởng. Không có gì sai cả. Điều đáng nói là đừng lấy những thứ ấy làm thước đo cho cả một xã hội.
Muốn biết một người sống có “sướng” hay không, hãy hỏi: Nếu ngày mai họ mất việc thì sao? Nếu bố mẹ bệnh nặng thì sao? Nếu chính họ mắc bệnh thì sao? Nếu con muốn học đại học thì sao? Nếu tuổi già đến thì sao? Nếu một tháng bất ngờ xuất hiện ba khoản chi lớn, gia đình ấy còn đứng vững được không?
Những câu hỏi đó ít khi xuất hiện trên TikTok. Nó không lung linh bằng một ly cà phê có view đẹp. Nhưng chính những câu hỏi ấy mới là nơi chất lượng cuộc sống thật sự nằm xuống.
Tôi mê Việt Nam. Tôi thích Hà Nội, thích những buổi sáng se lạnh, thích hàng quán, thích những căn nhà cũ, thích cái cảm giác vừa bước xuống đường là cuộc sống ùa thẳng vào người. Có những thứ Việt Nam cho tôi mà Đức không thể thay thế. Nhưng yêu một nơi và muốn đặt toàn bộ cuộc đời, đặc biệt là tuổi già, vào nơi ấy lại là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Đức cũng cho tôi những thứ Việt Nam khó thay thế. Và tôi không cần phải hạ thấp Việt Nam để thấy Đức tốt, cũng không cần chê Đức để chứng minh Việt Nam tuyệt vời. Hai nơi có những giá trị khác nhau. Trưởng thành có lẽ là khi ta đủ bình tĩnh để nhìn thấy cả ưu điểm lẫn giới hạn của nơi mình yêu.
Việt Nam đang phát triển. Đó là điều đáng tự hào. Nhưng phát triển hơn hôm qua không có nghĩa là đã sống tốt hơn mọi nơi khác hôm nay. Một quán cà phê đẹp không thể thay thế một bệnh viện tốt. Một bộ quần áo hàng hiệu không thể thay thế một hệ thống an sinh. Một buổi sáng check-in sang chảnh không thể nói hết về cuộc sống của một con người.
Và một người Việt kiều về quê mặc áo thun, tóc buộc vội, mặt không son phấn… biết đâu chẳng có gì đáng thương cả. Có khi họ chỉ đang đi nghỉ. Có khi họ vừa xuống máy bay, chưa kịp chải tóc. Có khi họ đã đi qua cái tuổi phải chứng minh với thiên hạ rằng mình đang sống tốt.
Bởi cuối cùng, cuộc sống không nằm trên gương mặt, cũng chẳng nằm trong bộ quần áo.
Cuộc sống nằm ở chỗ: khi một ngày mọi thứ bất ngờ sụp xuống, bạn còn bao nhiêu chỗ dựa để đứng dậy.
Tóc có thể rối. Áo có thể cũ. Mặt có thể không son.
Nhưng nếu phía sau mình là một hệ thống đủ vững, một khoản tiết kiệm đủ dùng, một gia đình bình an và một tương lai không khiến mình mất ngủ mỗi đêm… thì có lẽ, người đang “sống sướng” chưa chắc là người ăn mặc đẹp nhất.