Bắc Kinh đang khai thác năng lượng, công nghệ và gián điệp để phá hoại quyền lực của Nga như thế nào — và tại sao Ukraine, Đài Loan và NATO phải đáp trả ngay lập tức
Tại hội nghị thượng đỉnh của Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải (SCO) vào tháng 7 năm 2025 tại Thiên Tân — một diễn đàn an ninh và chính trị khu vực ban đầu được thành lập để cân bằng ảnh hưởng của phương Tây tại Á-Âu — Sergei Lavrov đã chuyển thư của Vladimir Putin cho Tập Cận Bình.
Nhưng đây không phải là một cử chỉ ngoại giao. Đó là một hành động mang tính biểu tượng của sự khuất phục. Moscow đến hội nghị không phải với tư cách là một người ngang hàng, mà là một người thỉnh cầu — xin cứu trợ kinh tế, sự liên quan chiến lược và sự tồn tại về địa chính trị. Bắc Kinh đặt ra luật lệ, và Nga gật đầu đồng ý.
Lavrov gặp Tập Cận Bình — cú “xoay trục” ngoại giao của Moscow giờ đây trông giống như một sự quỳ gối. Cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Nga với nhà độc tài Trung Quốc, Tập Cận Bình, đang nhận được rất nhiều sự chú ý.
Những “bà hàng nước – insider” bên trong Điện Kremlin giờ đây xác nhận, bức thư đó không chỉ là nghi thức ngoại giao. Đó là một yêu cầu chiến lược trước chuyến thăm dự kiến của Putin vào tháng 9 – một lời kêu gọi lặng lẽ đến nhóm thân cận của Tập Cận Bình về việc đảm bảo giá năng lượng, công nghệ quốc phòng và tiến độ xây dựng đường ống. Đây không phải là đàm phán. Đó là lời thỉnh cầu lòng thương xót và ân huệ từ cấp trên.¹
Bằng chứng cho điều đó có thể thấy rõ đằng sau những bức ảnh chụp chung, nơi các cơ quan an ninh Nga nhìn nhận một điều hoàn toàn khác. Một báo cáo nội bộ bị rò rỉ của FSB đã xếp Trung Quốc vào danh sách 3 mối đe dọa gián điệp hàng đầu của Nga – thậm chí vượt qua cả Mỹ.² Bản ghi nhớ cảnh báo rằng cái gọi là trao đổi quân sự và công nghệ đang phục vụ tình báo Trung Quốc nhiều hơn là mang lại lợi ích cho cỗ máy chiến tranh của Nga.³ Những tuyên bố công khai của Lavrov về “sự hỗ trợ lẫn nhau” chỉ là vỏ bọc. Hướng đi thực sự của quyền lực là rõ ràng, và nó chảy từ Bắc Kinh ra bên ngoài.⁴
Lịch sử đã từng chứng minh điều này. Hiệp Ước Nerchinsk năm 1689 đã buộc Nga phải rút lui khỏi biên giới Thái Bình Dương dưới áp lực của Trung Quốc. Liên minh Trung-Xô ngắn ngủi những năm 1950 đã kết thúc trong sự thù địch công khai, lên đến đỉnh điểm là cuộc đụng độ suýt xảy ra trên đảo Damansky năm 1969.⁵
Nga bắt đầu hợp tác với Trung Quốc với niềm tin rằng họ đã tìm thấy một đối tác chiến lược. Nhưng hết lần này đến lần khác, họ thấy mình bị gạt ra ngoài lề, bị sỉ nhục, và cuối cùng bị lu mờ.
Sarah C. M. #Paine — Giáo Sư Lịch Sử và Chiến Lược Lớn tại Học Viện Chiến Tranh Hải Quân Mỹ — cảnh báo thẳng thừng rằng Tập Cận Bình đang chờ đợi một cách chiến lược cho nước Nga của Vladimir Putin chạm đến điểm đáy trước khi khẳng định sự thống trị: “VẤN ĐỀ KHÔNG PHẢI LÀ LIỆU TRUNG QUỐC CÓ QUAY LƯNG LẠI VỚI NGA HAY KHÔNG, MÀ LÀ KHI NÀO.”¹ Bà trích dẫn một lịch sử xung đột lâu dài, từ các tranh chấp biên giới thời đế quốc đến các cuộc đụng độ trong thế kỷ 20, lập luận rằng sự kiên nhẫn hiện tại của Bắc Kinh phản ánh hàng thế kỷ chiến tranh và đối đầu Trung-Nga. Thay vì một liên minh thực sự, Paine coi Moscow đóng vai trò là một #đối_tác_nhất_thời – hữu ích bây giờ, bị vứt bỏ sau này – khi trọng lực chuyển sang có lợi cho Trung Quốc và sự yếu kém của Nga khiến Putin dễ bị tổn thương.
Ngày nay, chiến trường là công nghệ. Nga chia sẻ dữ liệu về tên lửa siêu thanh. Trung Quốc đảo ngược kỹ thuật. Moscow tổ chức các cuộc trao đổi về chiến tranh máy bay không người lái. Trung Quốc thích nghi và thống trị. Đây không phải là một quan hệ đối tác. Đó là sự #khai_thác_bất_đối_xứng – một sự chảy máu chiến lược chậm chạp. Ký sinh. Học thuyết “copy-and-replace” [sao chép và thay thế] của Trung Quốc không phải là bí mật gì cả. Máy bay chiến đấu tàng hình Thành Đô J-20 tích hợp các yếu tố thiết kế từ F-22 và F-35 của Mỹ với các đường nét đặc trưng của máy bay thử nghiệm MiG-1.44 của Nga – được tái tạo bằng hàng trăm nghìn tập tin bị đánh cắp. Nếu Moscow tin rằng mình đang dẫn dắt sự phát triển quân sự của Bắc Kinh, thì họ không phải là người dẫn đầu – HỌ ĐANG BỊ THAY THẾ.⁶ Ngay cả không gian cũng phản ánh sự phụ thuộc này. Theo kế hoạch xây dựng Trạm Nghiên Cứu Mặt Trăng Quốc Tế vào năm 2035, Nga sẽ bị giao nhiệm vụ cung cấp các mô-đun năng lượng hạt nhân. Trung Quốc sẽ giữ toàn quyền kiểm soát thiết kế, phóng, vận hành và các mục tiêu khoa học. Nga đã giúp xây dựng sứ mệnh này, nhưng Trung Quốc sẽ chỉ huy. Sẽ không có lá cờ chung trên Mặt Trăng. Cơ sở hạ tầng năng lượng cho thấy một tầng phụ thuộc khác. Đường ống dẫn khí Power of Siberia 2 – dự kiến vận chuyển 50 tỷ mét khối khí mỗi năm qua Mông Cổ – vẫn đang bị đình trệ. Bắc Kinh yêu cầu giá khí đốt thấp nhất và quyền kiểm soát vốn chủ sở hữu dài hạn. Moscow, đang rất cần doanh thu để tiếp tục cuộc chiến ở Ukraine, sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tuân thủ khi Putin đến vào tháng 9.¹ Trong khi đó, Bắc Kinh đã bắt đầu loại Nga khỏi phạm vi ảnh hưởng trước đây của mình. Vào tháng 6 năm 2025, Trung Quốc đã ký các thỏa thuận năng lượng và cơ sở hạ tầng trị giá hàng tỷ đô la với #Kazakhstan và #Uzbekistan – mà thậm chí không hề mời các bộ trưởng Nga đến quan sát.⁷ Sáng kiến Vành Đai Và Con Đường đã được định hướng lại. Tiếng Quan Thoại đang thay thế tiếng Nga trong các trường học ở Trung Á. Đường sắt Trung Quốc hiện đang thay thế các tuyến đường của Nga. Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải đang tan rã: Iran lợi dụng khối này để mở rộng thị trường máy bay không người lái bị trừng phạt, trong khi Ấn Độ từ chối phê chuẩn bất kỳ thông cáo nào có xu hướng nghiêng về Iran.⁸Đông Á cũng không kém phần đáng báo động. Sách Trắng Quốc Phòng 2025 của Nhật Bản coi trục Trung-Nga là mối đe dọa lớn nhất kể từ Thế Chiến II. Đáp lại, các máy bay ném bom Trung Quốc và Nga thăm dò không phận Nhật Bản đã kích hoạt việc tái kích hoạt các tổ hợp tên lửa và tăng cường phối hợp phòng thủ ba bên với Mỹ và Úc. NATO, âm thầm và không phô trương, đang điều chỉnh lại vị thế hạt nhân của chính mình.
Chúng ta vẫn chưa có toàn văn bức thư của Putin. Nhưng chúng ta không cần nó. Ngay khi Lavrov trao nó ở Thiên Tân, thông điệp đã rõ ràng. Nga không còn là một quốc gia dẫn đầu ở khu vực Âu Á nữa — mà là một cường quốc lệ thuộc đang tìm kiếm sự tồn tại dưới cái bóng của Bắc Kinh. Những gì Điện Kremlin yêu cầu — cung cấp năng lượng, đảm bảo công nghệ, nhượng bộ đường ống dẫn dầu — đã trở nên mờ nhạt so với những gì họ đã cho đi: chủ quyền chiến lược của mình.
MOSCOW TÌM KIẾM SỰ ĐA CỰC, NHƯNG BẮC KINH CHỈ ĐƯA RA SỰ LỆ THUỘC. Thông qua hoạt động gián điệp, đòn bẩy kinh tế, sự gạt ra bên lề không gian và sự cô lập khu vực, Trung Quốc không chỉ hợp tác với Nga — mà còn đang hấp thụ nước này. Hậu quả mang tính toàn cầu. Ukraine phải tấn công ngay, trước khi trục này trở nên cứng rắn hơn. Đài Loan phải hành động khẩn cấp để củng cố hệ thống phòng thủ. NATO phải xem xét lại bản đồ răn đe và thích nghi với một thế giới mới, nơi quan hệ đối tác hạt nhân giữa Bắc Kinh và Moskva định hình lại rủi ro Á-Âu. Chính sách không gian phải điều chỉnh theo tương lai quỹ đạo do Trung Quốc kiểm soát – một phần do Nga xây dựng, nhưng Bắc Kinh sở hữu.
Moscow đòi hỏi đa cực – nhưng lại thức giấc thấy mình ký kết việc từ bỏ chủ quyền của mình.
J Smart là một cố vấn chính trị từng sống và làm việc tại Ukraine, Moldova, Kyrgyzstan, Kazakhstan, Nga và Mỹ Latinh. Năm 2010, ông bị Điện Kremlin cấm hoạt động vĩnh viễn vì ủng hộ phe đối lập dân chủ ở Nga chống lại Vladimir Putin.